Μελέτης Η. Μελετόπουλος
(Διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης)
Η πυρηνική τραγωδία στην Ιαπωνία οδηγεί άμεσα σε αναθεώρηση ή και αναστολή της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας, υπό την πίεση της τρομοκρατημένης κοινής γνώμης. Η απελευθερωμένη ραδιενέργεια είναι ένας αόρατος δολοφόνος χωρίς σύνορα.
Ο πολιτισμός επιστρέφει λοιπόν προσώρας στο πετρέλαιο και κυρίως στο φυσικό αέριο. Οι εναλλακτικές μορφές ενέργειας δεν έχουν ακόμα επαρκώς αναπτυχθεί ώστε να υποκαταστήσουν τις συμβατικές (και ρυπογόνες) . Η δε ανάπτυξή τους απαιτεί ακόμα χρόνο.
Υπ’αυτές τις συνθήκες, τα τεράστια (σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις) κοιτάσματα που βρίσκονται στην ζώνη νότιο Ιόνιο Πέλαγος-βόρειο Λιβυκό Πέλαγος- Καστελλόριζο-Κύπρος- ακτές Μέσης Ανατολής καθίστανται επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος και ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων και των μικρότερων περιφερειακών δυνάμεων.
Η Δύση, δηλαδή οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι ο επίδοξος νομέας των κοιτασμάτων. Αλλά η πρόσβαση στα ενεργειακά κοιτάσματα περνάει από τα κράτη της περιοχής που ελέγχουν νομίμως τον χώρο(Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, Υφαλοκρηπίδα), δηλαδή την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, οριακά δε την Συρία, την Αίγυπτο και την Λιβύη. Επομένως προαπαιτούνται συμμαχίες και συμφωνίες διανομής μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών: οι μεγάλες δυνάμεις θα προσφέρουν την τεχνογνωσία και την γεωστρατηγική κάλυψη, οι εγχώριες δυνάμεις τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα εξόρυξης.
Ήδη στην περιοχή έχει διαμορφωθεί άξονας Ελλάδος-Κύπρου-Ισραήλ (με γεωστρατηγική προέκταση το ημιανεξάρτητο Κουρδιστάν και την Αρμενία). Ο άξονας έχει δύο σκέλη: πολιτικο στρατιωτική συμμαχία και συνεκμετάλλευση των κοιτασμάτων. Αυτός ο άξονας είναι η αιχμή του δόρατος του δυτικού κόσμου στην πετρελαιοφόρο ζώνη.
Η Τουρκία στερείται προσβάσεων στις επίμαχες ενεργειοφόρες περιοχές και αισθάνεται περιεσφιγμένη γεωστρατηγικά και γεωοικονομικά, ενώ διαβλέπει την προοπτική της περιθωριοποίησής της δίπλα στον ανερχόμενο ενεργειακό άξονα.
Αλλά η δυσχερής θέση της Τουρκίας αποτελεί προϊόν δικής της αποκλειστικά επιλογής. Αυτο-αποκλείστηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, επιδεικνύοντας αδιαλλαξία στους γεωπολιτικούς όρους που ετέθησαν για την εισδοχή της. Αρνήθηκε να ομαλοποιήσει τις σχέσεις της με την Ελλάδα (μη άρση του casus beli) και την Κύπρο (όπου παραμένει ως κατοχική δύναμη). Το κυριώτερο, συγκρούσθηκε με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, υποστηρίζοντας το Ιράν και εμφανιζόμενη ως ηγέτις των Μουσουλμάνων της Ευρώπης αλλά και της Μέσης Ανατολής. Το αποτέλεσμα ήταν τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ευρωκοινοβούλιο, συμβούλιο υπουργών Εξωτερικών) να θέσουν στις αρχές του χρόνου ανυπέρβλητα εμπόδια στην συνέχιση της ενταξιακής διαδικασίας.
Η Τουρκία επιδιώκει να συμμετάσχει στην διανομή των κοιτασμάτων, παρακάμπτοντας και αποκλείοντας την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, ως απευθείας συνομιλητής της Δύσης ή και ως αντίπαλος της Δύσης. Θέλει να σύρει την Δύση σε διαπραγμάτευση, εκβιάζοντάς την, με «αντίποινα» μία ειδική σχέση Τουρκίας-Ρωσσίας ή Τουρκίας-Ιράν ή και συσπειρώνοντας την Μέση Ανατολή εναντίον της Δύσης. Απειλεί επίσης, ευθέως και ρητώς (βλ. πρόσφατες δηλώσεις Ραούφ Ντενκτάς), με γεωστρατηγική αποσταθεροποίηση στην Ανατολική Μεσόγειο, στην περίπτωση που προχωρήσουν οι διαδικασίες αξιοποίησης των κοιτασμάτων από τις δυτικές εταιρείες που ήδη έχουν υπογράψει συμβόλαια με την Κύπρο και το Ισραήλ. Αξιοποιεί το πλαίσιο της «σύγκρουσης των πολιτισμών»,για να δημιουργήσει ιδεολογικό επικάλυμμα. Ασφαλώς θα αναζητήσει συμμάχους στον χώρο της Μέσης Ανατολής, επικαλούμενη τον κοινό αραβομουσουλμανικό παρονομαστή. Επίσης είναι βέβαιο ότι θα επιχειρήσει να εκμεταλλευθεί πολιτικά και διπλωματικά την σαρωτική ανατροπή των αραβικών καθεστώτων της βορείου Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.
Η Τουρκία ενδεχομένως θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή στο ενεργειακό «κλαμπ» που διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, εάν αναθεωρούσε την συγκρουσιακή της σχέση με το Ισραήλ. Αυτή η σύγκρουση αποτελεί όμως την βασική συνθήκη για την ανάδειξή της σε περιφερειακή μουσουλμανική δύναμη, όπως προβλέπει το όραμα Νταβούτογλου.
Επίσης η Τουρκία θα έπρεπε να αναγνωρίσει την Κύπρο, να παραδώσει την Αμμόχωστο και να αποσύρει τα στρατεύματά της από το βόρειο τμήμα, το οποίο θα καθίστατο μέρος μίας χαλαρής συνομοσπονδίας με την ελεύθερη Κύπρο, που όμως θα μετείχε στην νομή του ενεργειακού πλούτου. Αυτό θα οδηγούσε βεβαίως στην γεωστρατηγική αποδύναμωσή της, τουλάχιστον όπως το εννοούν οι ιθύνοντες του τουρκικού γεωστρατηγικού δόγματος.
Τέλος θα έπρεπε να άρει το casus beli έναντι της Ελλάδος, να παύσει αμέσως κάθε αμφισβήτηση της Ελληνικής εθνικής κυριαρχίας και τις σχετικές παραβιάσεις, παραβάσεις, υπερπτήσεις, «αβλαβείς διελεύσεις» και λοιπές προκλήσεις, όπως και την ανάμειξή της στην Δυτική Θράκη. Επίσης θα έπρεπε να αναγνωρίσει την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου και να επιτρέψει την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Δηλαδή θα έπρεπε να εγκαταλείψει την εξωτερική της πολιτική των τελευταίων τριάντα χρόνων και να αποποιηθεί των ηγεμονικών νεο-οθωμανικών φιλοδοξιών της.Αυτές οι πραγματικά ριζοσπαστικές κινήσεις θα της επέτρεπαν όμως να εισπράξει τεράστια έσοδα από την συμμετοχή της στα ενεργειακά κονσόρτσιουμ που διαμορφώνονται ήδη.
Μία άλλη κοινωνία, χωρίς ψυχοπαθολογικές εμμονές, στρατοκρατική λογική και γεωπολιτικές ανασφάλειες, οργανωμένη στην βάση του ορθού λόγου και της επιδίωξης της ειρηνικής ανάπτυξης και καλής γειτονίας, ενδεχομένως θα επέλεγε ένα τέτοιο σενάριο.
Αλλά η Τουρκία, μία χώρα με εμφανή σύνδρομα ανωτερότητας, δεν αντέχει την λογική της διαπραγμάτευσης επί ίσοις όροις. Οι αυτοκρατορικές της αναμνήσεις και οι ηγεμονικές της ψευδαισθήσεις την ωθούν να υπαγορεύει τους όρους της ακόμη και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εξόρυξη φυσικού αερίου ή πετρελαίου σε χώρο που διεκδικεί έστω και χωρίς νομικά επιχειρήματα είναι κόκκινη γραμμή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Οι αντιδράσεις της επομένως θα κινηθούν από το επίπεδο των διπλωματικών πιέσεων, διλημμάτων και απειλών έως και πιθανά κλιμακούμενα θερμά επεισόδια. Φυσικά, η αντιπαράθεση της Τουρκίας με την Δύση και το Ισραήλ θα έχει τεράστιο κόστος γι’αυτήν.
Η έκβαση της διελκυστίνδας αυτής θα είναι κρίσιμη, το διακύβευμα είναι τεράστιο, και ο έλεγχος των κοιτασμάτων θα διαμορφώσει την παγκόσμια ενεργειακή άρα και γεωστρατηγική ισορροπία.
Source :http://www.rieas.gr
Geopolitical Research Institute(GRI)/Εταιρεία Γεωπολιτικών Ερευνών(ΕΓΕ)
Δευτέρα 11 Απριλίου 2011
Κυριακή 10 Απριλίου 2011
Νεο-Οθωμανική θεωρία και εφαρμογή της στα Βαλκάνια
Του Αθανασίου Α. Αγγελόπουλου, καθηγητή Πανεπιστημίου, προέδρου του Ι.Ε.Θ.Π.
Ο συγγραφέας, καθηγητής πανεπιστημίου και υπουργός Εξωτερικών τώρα της Τουρκίας είναι βαθύς γνώστης και αναλυτής-στοχαστής της παγκόσμιας και περιφερειακής ιστορίας της πολιτικής και του γεωπολιτικού και γεωοικονομικού χάρτου διαχρονικά της περιοχής μας. Φυσικά, με τον δικό του οραματισμό, προς εξυπηρέτηση του περιφερειακού και του ευρύτερου κύρους της πατρίδος του. Απ’ αυτήν την άποψη είναι άξιος συγχαρητηρίων και σεβασμού των απόψεών του. Ως ΥΠΕΞ τώρα το όραμά του πασχίζει να κάμει πράξη. Αφού «πράξις εστί θεωρίας επίβασις».
1.Η τουρκική νέα τάξη πραγμάτων προβάλλει εις βάρος του κύρους και του γοήτρου της Ελλάδος, αλλά και των περιφερειακών και ευρύτερων διεθνών σχέσεών της, ομοίως και των άλλων γειτονικών κρατών-εθνών. Εξ ου ο Πρόεδρος της Συρίας, σε συνέντευξη πρόσφατη στη «Χουριέτ», έθεσε το ερώτημα εάν η Τουρκία επιθυμεί ανασύσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι δε ΗΠΑ προβληματίζονται με τις νεοοθωμανικές φαντασιώσεις Νταβούτογλου. Σύμφωνα, τουλάχιστον, με τον ενοχλητικό ιστότοπο Wikileaks του Τζ. Άσαντζ.
Τα θέματα της διατριβής πάμπολλα. Οι θέσεις του για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη ή Χερσόνησο του Αίμου (τα οθωμανικά Βαλκάνια) εξήψαν το ενδιαφέρον μας (σελ. 195-202, 229-238, 473-485). Η περιοχή μάς είναι πολύ οικεία λόγω των αμέτρητων ερευνητικών αποστολών και επισκέψεών μας εκεί επί 50 χρόνια τώρα, ως ιστορικού, και δη εκκλησιαστικού ιστορικού, επί θεμάτων της περιοχής, κατόπιν και των διδακτορικών σπουδών μας στο Βελιγράδι (1963-1967).
Το όλο όραμα-οικοδόμημα του συγγραφέα για την περιοχή ερείδεται στο εκεί μουσουλμανικό στοιχείο πολυεθνικής υφής (βόσνιοι μουσουλμάνοι, αλβανοί μουσουλμάνοι, τουρκικές ή μουσουλμανικές κοινότητες και μειονότητες) «ως οθωμανικά κατάλοιπα» (σελ. 201). Ο συγγραφέας «συνδέει τώρα τη μοίρα του με την περιφερειακή ισχύ και τη βαρύτητα της Τουρκίας» (σελ. 477).
Οι μουσουλμανικοί θύλακοι, ενοποιημένοι πολιτισμικά, οικονομικά και συγκοινωνιακά, υπό τη διεθνή εγγυητική ομπρέλα της Τουρκίας (σελ. 475), είναι το ποθούμενο και το ζητούμενο του συγγραφέως. Οι ενοποιημένοι θύλακοι: Βοσνία – Σαντζάκ Σερβίας – Κόσοβο – Αλβανία – Σκόπια – βουλγαρική Θράκη (την αποκαλεί Κίρτζαλι) και η ελληνική Θράκη (ως Δυτική Θράκη). Μόνο έτσι, κατά τον συγγραφέα, εξασφαλίζεται η κυριαρχία της Τουρκίας ως νεοοθωμανικής επικράτειας επί του ευρωπαϊκού τμήματός της στην Αν. Θράκη μέχρι Κωνσταντινουπόλεως, της Ειστανμπούλ (από το «Εις την πόλη»).
Γράφει: «Η ζώνη, που εξικνείται βορειοδυτικά και μέσω του άξονα Μπίχατς – Κεντρική Βοσνία – Ανατολική Βοσνία – Σαντζάκ – Κόσοβο – Αλβανία – Μακεδονία – Κίρτζαλι – Δυτική Θράκη καταλήγει στην Ανατολική Θράκη, έχει από τη σκοπιά της Τουρκίας τον χαρακτήρα ζωτικής αρτηρίας για τη βαλκανική γεωπολιτική και τον γεωπολιτισμό της» (σελ. 477).
Και η πολιτική «φαντασίωση» του συγγραφέως: «Σε αντίθετη περίπτωση, η δημογραφική αποσύνθεση αυτής της ζώνης και η εκκαθάρισή της θα συνεπάγεται τη μείωση της δραστηριότητας της Τουρκίας στα Βαλκάνια» (σελ. 478). Και «σε μια συγκυρία κατά την οποία οι Αλβανοί και οι Βόσνιοι (μουσουλμάνοι) δεν απολαμβάνουν σταθερότητα και επιρροή στα Βαλκάνια είναι αδύνατον η Τουρκία να αισθάνεται άνετα στην Ανατολική Θράκη και στη Μικρά Ασία» (σελ. 476).
Επιλέγει, προειδοποιώντας και την Ελλάδα: «Οι τουρκικές και μουσουλμανικές μειονότητες που διαβιούν στη Βουλγαρία, στην Ελλάδα, στη Μακεδονία, στο Σαντζάκ (επαρχία της Σερβίας), στο Κόσοβο και στη Ρουμανία αποτελούν σημαντικά στοιχεία της βαλκανικής πολιτικής της Τουρκίας» (σελ. 200).
2.Ποιος, αλήθεια, ο αντίπαλος του θεωρήματος-οικοδομήματος Νταβούτογλου; α. Σε πολιτικό σκηνικό. Γράφει: «Ένας ενδεχόμενος βαλκανικός συνασπισμός» (σελ. 201), «ένας συνασπισμός από τη Βουλγαρία και την Ελλάδα» (σελ. 231), «μια αντιοθωμανική και αντιτουρκική εικόνα, η οποία επαναφέρεται στα Βαλκάνια κυρίως από τους Σέρβους και τους Έλληνες» (σελ. 475), «η αύξηση της επιρροής της Ελλάδος και της Ιταλίας επί της Αλβανίας εις βάρος της Τουρκίας» (σελ. 480), «ένας ενδεχόμενος σερβοελληνοβουλγαρικός συνασπισμός, που θα έχει συνέπεια την αύξηση των πιέσεων επί της στρατηγικής ζώνης, ζωτικής αρτηρίας της Τουρκίας στην περιοχή, στη διάλυση της Μακεδονίας και στην κατάρρευση των σχέσεων της Τουρκίας με τη Βοσνία και την Αλβανία» (σελ. 481-482). β. Σε θρησκευτικό επίπεδο. Γράφει: «Για το ορθοδοξοσλαβικό πεδίο επιρροής, το οποίο αντικατοπτρίζει το ιδανικό της τρίτης Ρώμης των Ρώσων… που ξεκινώντας από τη Βεσαραβία κινείται νοτίως μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας προς το Αιγαίο και την Αδριατική, έτσι ώστε να περιλαμβάνει και την Ελλάδα» (σελ. 474).
Στην περίπτωση αυτή «η Τουρκία όχι μόνο θα χάσει την επιρροή που ασκεί στα Βαλκάνια έναντι της Ελλάδος, η οποία (ενν. επιχειρεί) μέσω του Πατριαρχείου του Φαναρίου, που με τη μικρή ρωμαίικη μειονότητα επιδιώκει να αποκτήσει οικουμενικό χαρακτήρα, και έναντι της Ρωσίας, η οποία επιχειρεί να ασκήσει επιρροή στους ορθοδόξους Σλάβους στην περιοχή των Βαλκανίων και του Καυκάσου, αλλά θα μείνει και δίχως στήριγμα εν όψει των ελληνικών και ρωσικών διεκδικήσεων στα Στενά» (σελ. 201).
3.Ποια τα συμπεράσματα από τις ανωτέρω θέσεις; Επί πολιτικού επιπέδου. Η ανατροπή των θέσεών του είναι παταγώδης. Η Ελλάδα ασκεί πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, προπαντός βαλκανική. Δεν έχει ανάγκη ειδικών συνασπισμών για δημιουργία θυλάκων στη βάση της θρησκείας, όπως επιχειρεί ο Νταβούτογλου. Η θρησκεία (εδώ το Ισλάμ) στην υπηρεσία της (νεοοθωμανικής) πολιτικής.
Επιχειρηματολογεί όμως έτσι για να εμπλέξει στους σχεδιασμούς του, μεταξύ άλλων, και την ελληνική μουσουλμανική μειονότητα στη Θράκη. Η ελληνική Θράκη λειτουργεί ως άμεσος προς την Τουρκία γεωπολιτικός, γεωστρατηγικός και γεωπολιτισμικός κρίκος μαζί με τη βουλγαρική Θράκη (Κίρτζαλι) στην όλη θυλακωτή αλυσίδα του φιδοειδούς μουσουλμανικού, εν πολλοίς φονταμενταλιστικού, βαλκανικού τόξου. Από την Τουρκία ως τη Βοσνία via Θράκης – Σκοπίων – Αλβανίας – Κοσόβου και σερβικού Σαντζακίου.
Επί το πρακτικότερο για την ελληνική Θράκη. Το Γ. Προξενείο Κομοτηνής, οι ψευδομουφτήδες, (στην Τουρκία διορίζονται, στην Ελλάδα απαιτεί από το Ερζερούμ ο Ερντογάν να εκλέγονται), οι μορφωτικοί σύλλογοι και όλο το άλλο δίκτυο των οργάνων του εκτουρκισμού in citu της ελληνικής μουσουλμανικής μειονότητάς μας αυτόν ακριβώς τον κρίκο επιχειρούν να σφυρηλατήσουν. Αυτήν τη στρατηγική εξυπηρετούν. Πολύ περισσότερο σήμερα που ο μέντορας του νεοοθωμανικού αυτού τόξου στα σπλάχνα της Χερσονήσου του Αίμου είναι υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας.
4.Επιμένουμε στην εδώ έρευνά μας στο θρησκευτικό ζήτημα, στον ρόλο του Ισλάμ στην προώθηση του στρατηγικού διεθνούς βάθους της Τουρκίας, κατά το δόγμα Νταβούτογλου. Ο κόσμος της Ορθοδοξίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (6 Πατριαρχεία και 3 Αυτοκέφαλες Εκκλησίες με μητρική αναφορά πνευματική στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και πολιτισμική στον βυζαντινό πολιτισμό) προσμετράται και συνυπολογίζεται σαφώς στα αρνητικά και στα ανασταλτικά στοιχεία εφαρμογής του δόγματός του.
Στο στόχαστρο του κ. καθηγητού κυρίως «το Πατριαρχείο του Φαναρίου, που με τη μικρή ρωμαίικη μειονότητα επιδιώκει οικουμενικό χαρακτήρα». Την οικουμενικότητα έχει στη φύση της η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως. Τη μείωσή της «επιδιώκει» ο Νταβούτογλου. Γνωρίζει όμως, ως ιστορικός αναλυτής και στοχαστής και όχι ως προπαγανδιστής, ότι το «Πατριαρχείο Φαναρίου» Κωνσταντινουπόλεως, πέραν του ότι διά της Ιστορίας κέκτηται από τους θ. και ι. κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων, το δικαίωμα του πρωτοθρόνου και για τούτο οικουμενικού και προεδρεύοντος συντονιστικά στον κόσμο της Ορθοδοξίας σε καθαρά πνευματικά ζητήματα, ουδεμία έχει αρμοδιότητα αναμείξεως στα εσωτερικά της διοικήσεως και ζωής ζητήματά τους, προπαντός στις κρατικές εξουσίες των, ούτε και επιτρέπει, αντίστροφα, πολιτικές εξωτερικές αναμείξεις στα εσωτερικά του κατά τους θ. και ι. κανόνες.
Ο κ. Νταβούτογλου, προς εξυπηρέτηση του δόγματός του, στο οποίο εντάσσεται και η ελληνική Θράκη, ως Δυτική Θράκη, το εμφανίζει ως όργανο της Ελλάδος στα Βαλκάνια. Από σκοπού πολιτικού – περιφερειακού. Διότι θέλει να το εμπλέξει στα πολιτικά γρανάζια της αμοιβαιότητας μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδος, για να προσφέρει λύσεις σε κάποια ζητήματα του Πατριαρχείου (Χάλκη) και της Ομογένειας (περιουσίες αρπαγείσες κ.λπ.). Είναι πρόθυμος για το άνοιγμα της Θεολογικής Σχολής Χάλκης (δείγμα καλής θελήσεως) κ.λπ., αλλά η Ελλάδα: α. Να αναγνωρίσει τους ψευτομουφτήδες της ελληνικής Θράκης, ρίχνοντας στον Καιάδα τους νομίμους, δι’ εκλογών από αντιπροσωπευτικό σώμα, μουφτήδες ως κρατικούς λειτουργούς, και β. Να προσφερθεί στην Τουρκία, στο πιάτο, η μουσουλμανική της μειονότητα ως τουρκική, κατά στοιχειώδη παράβαση πολυμερών διεθνών συνθηκών προς ενσωμάτωσή της στο πρόγραμμα Νταβούτογλου περί του μουσουλμανικού θυλάκου της βαλκανικής ενδοχώρας. Να ανταλλάξουμε δηλαδή την ελληνική Θράκη με τις αυτονόητες διεθνείς υποχρεώσεις της Τουρκίας εντός της επικράτειάς της έναντι των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων. Μεταξύ αυτών και της ρωμαίικης με το Πατριαρχείο. Η τακτική μάς θυμίζει την τουρκική λαϊκή ρήση: «Και ένοχος και δυνατός».
Εκπλήσσει, τέλος, η ωμή ομολογία του εξισλαμισμού και εκτουρκισμού της Μικράς Ασίας. Γράφει: «Για τους Σελτζούκους Ρούμελη ήταν η Μικρά Ασία, μετά την ολοκλήρωση όμως της διαδικασίας του εξισλαμισμού και του εκτουρκισμού της Μικράς Ασίας, οι Οθωμανοί άρχισαν να αποκαλούν Ρούμελη τα σημερινά Βαλκάνια» (σελ. 198, σημ. 6). Ομιλεί γι’ αυτά τα Βαλκάνια, που θέλει υπό την άμεση επιρροή του διά της ιδίας μεθόδου του εκτουρκισμού μουσουλμανικών εθνικών μειονοτήτων προς εξασφάλιση, τάχα, της τουρκικής επικράτειας στην Ανατολική Θράκη και στην Κωνσταντινούπολη ως τη Μικρά Ασία, ως εάν να κινδυνεύουν από Δυσμάς και Βορρά, από την Ελλάδα δηλαδή και τη Βουλγαρία.
5.Τα παραπάνω για τον πρωθυπουργό και τους συνεργάτες του του υπουργείου Εξωτερικών και για την εθνική εξανάσταση της συνειδήσεως των Πανελλήνων για το τι μας επιφυλάσσει ο Νταβούτογλου. Τα ίδια οράματα ακούστηκαν στο Ερζερούμ, όπου το κύριο θέμα ήταν αυτό της διατριβής Νταβούτογλου: «Παγκόσμια τάξη και τάξη της περιοχής από την οπτική της Τουρκίας». Η οικονομική κρίση, αργά ή γρήγορα, θα παρέλθει. Το Γένος μας επέζησε 400 χρόνια οθωμανικής τυραννίας και άλλες κατοχές πάμπτωχο, δούλο και μόνο, και τα κατάφερε. Οι εθνικές όμως απώλειες δεν αναπληρώνονται. Ισχύει εδώ η λαϊκή ρήση: Με την απομάκρυνση «εκ του ταμείου, ουδέν λάθος αναγνωρίζεται». Και τότε θα κραυγάσουμε: «Η Θράκη εάλω». Αλλά επί του δόγματος Νταβούτογλου (και την εμπλοκή σ’ αυτό του Ισλάμ) θα επανέλθουμε.
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Το Παρόν της Κυριακής”, 23.1.2011.
Ο συγγραφέας, καθηγητής πανεπιστημίου και υπουργός Εξωτερικών τώρα της Τουρκίας είναι βαθύς γνώστης και αναλυτής-στοχαστής της παγκόσμιας και περιφερειακής ιστορίας της πολιτικής και του γεωπολιτικού και γεωοικονομικού χάρτου διαχρονικά της περιοχής μας. Φυσικά, με τον δικό του οραματισμό, προς εξυπηρέτηση του περιφερειακού και του ευρύτερου κύρους της πατρίδος του. Απ’ αυτήν την άποψη είναι άξιος συγχαρητηρίων και σεβασμού των απόψεών του. Ως ΥΠΕΞ τώρα το όραμά του πασχίζει να κάμει πράξη. Αφού «πράξις εστί θεωρίας επίβασις».
1.Η τουρκική νέα τάξη πραγμάτων προβάλλει εις βάρος του κύρους και του γοήτρου της Ελλάδος, αλλά και των περιφερειακών και ευρύτερων διεθνών σχέσεών της, ομοίως και των άλλων γειτονικών κρατών-εθνών. Εξ ου ο Πρόεδρος της Συρίας, σε συνέντευξη πρόσφατη στη «Χουριέτ», έθεσε το ερώτημα εάν η Τουρκία επιθυμεί ανασύσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι δε ΗΠΑ προβληματίζονται με τις νεοοθωμανικές φαντασιώσεις Νταβούτογλου. Σύμφωνα, τουλάχιστον, με τον ενοχλητικό ιστότοπο Wikileaks του Τζ. Άσαντζ.
Τα θέματα της διατριβής πάμπολλα. Οι θέσεις του για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη ή Χερσόνησο του Αίμου (τα οθωμανικά Βαλκάνια) εξήψαν το ενδιαφέρον μας (σελ. 195-202, 229-238, 473-485). Η περιοχή μάς είναι πολύ οικεία λόγω των αμέτρητων ερευνητικών αποστολών και επισκέψεών μας εκεί επί 50 χρόνια τώρα, ως ιστορικού, και δη εκκλησιαστικού ιστορικού, επί θεμάτων της περιοχής, κατόπιν και των διδακτορικών σπουδών μας στο Βελιγράδι (1963-1967).
Το όλο όραμα-οικοδόμημα του συγγραφέα για την περιοχή ερείδεται στο εκεί μουσουλμανικό στοιχείο πολυεθνικής υφής (βόσνιοι μουσουλμάνοι, αλβανοί μουσουλμάνοι, τουρκικές ή μουσουλμανικές κοινότητες και μειονότητες) «ως οθωμανικά κατάλοιπα» (σελ. 201). Ο συγγραφέας «συνδέει τώρα τη μοίρα του με την περιφερειακή ισχύ και τη βαρύτητα της Τουρκίας» (σελ. 477).
Οι μουσουλμανικοί θύλακοι, ενοποιημένοι πολιτισμικά, οικονομικά και συγκοινωνιακά, υπό τη διεθνή εγγυητική ομπρέλα της Τουρκίας (σελ. 475), είναι το ποθούμενο και το ζητούμενο του συγγραφέως. Οι ενοποιημένοι θύλακοι: Βοσνία – Σαντζάκ Σερβίας – Κόσοβο – Αλβανία – Σκόπια – βουλγαρική Θράκη (την αποκαλεί Κίρτζαλι) και η ελληνική Θράκη (ως Δυτική Θράκη). Μόνο έτσι, κατά τον συγγραφέα, εξασφαλίζεται η κυριαρχία της Τουρκίας ως νεοοθωμανικής επικράτειας επί του ευρωπαϊκού τμήματός της στην Αν. Θράκη μέχρι Κωνσταντινουπόλεως, της Ειστανμπούλ (από το «Εις την πόλη»).
Γράφει: «Η ζώνη, που εξικνείται βορειοδυτικά και μέσω του άξονα Μπίχατς – Κεντρική Βοσνία – Ανατολική Βοσνία – Σαντζάκ – Κόσοβο – Αλβανία – Μακεδονία – Κίρτζαλι – Δυτική Θράκη καταλήγει στην Ανατολική Θράκη, έχει από τη σκοπιά της Τουρκίας τον χαρακτήρα ζωτικής αρτηρίας για τη βαλκανική γεωπολιτική και τον γεωπολιτισμό της» (σελ. 477).
Και η πολιτική «φαντασίωση» του συγγραφέως: «Σε αντίθετη περίπτωση, η δημογραφική αποσύνθεση αυτής της ζώνης και η εκκαθάρισή της θα συνεπάγεται τη μείωση της δραστηριότητας της Τουρκίας στα Βαλκάνια» (σελ. 478). Και «σε μια συγκυρία κατά την οποία οι Αλβανοί και οι Βόσνιοι (μουσουλμάνοι) δεν απολαμβάνουν σταθερότητα και επιρροή στα Βαλκάνια είναι αδύνατον η Τουρκία να αισθάνεται άνετα στην Ανατολική Θράκη και στη Μικρά Ασία» (σελ. 476).
Επιλέγει, προειδοποιώντας και την Ελλάδα: «Οι τουρκικές και μουσουλμανικές μειονότητες που διαβιούν στη Βουλγαρία, στην Ελλάδα, στη Μακεδονία, στο Σαντζάκ (επαρχία της Σερβίας), στο Κόσοβο και στη Ρουμανία αποτελούν σημαντικά στοιχεία της βαλκανικής πολιτικής της Τουρκίας» (σελ. 200).
2.Ποιος, αλήθεια, ο αντίπαλος του θεωρήματος-οικοδομήματος Νταβούτογλου; α. Σε πολιτικό σκηνικό. Γράφει: «Ένας ενδεχόμενος βαλκανικός συνασπισμός» (σελ. 201), «ένας συνασπισμός από τη Βουλγαρία και την Ελλάδα» (σελ. 231), «μια αντιοθωμανική και αντιτουρκική εικόνα, η οποία επαναφέρεται στα Βαλκάνια κυρίως από τους Σέρβους και τους Έλληνες» (σελ. 475), «η αύξηση της επιρροής της Ελλάδος και της Ιταλίας επί της Αλβανίας εις βάρος της Τουρκίας» (σελ. 480), «ένας ενδεχόμενος σερβοελληνοβουλγαρικός συνασπισμός, που θα έχει συνέπεια την αύξηση των πιέσεων επί της στρατηγικής ζώνης, ζωτικής αρτηρίας της Τουρκίας στην περιοχή, στη διάλυση της Μακεδονίας και στην κατάρρευση των σχέσεων της Τουρκίας με τη Βοσνία και την Αλβανία» (σελ. 481-482). β. Σε θρησκευτικό επίπεδο. Γράφει: «Για το ορθοδοξοσλαβικό πεδίο επιρροής, το οποίο αντικατοπτρίζει το ιδανικό της τρίτης Ρώμης των Ρώσων… που ξεκινώντας από τη Βεσαραβία κινείται νοτίως μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας προς το Αιγαίο και την Αδριατική, έτσι ώστε να περιλαμβάνει και την Ελλάδα» (σελ. 474).
Στην περίπτωση αυτή «η Τουρκία όχι μόνο θα χάσει την επιρροή που ασκεί στα Βαλκάνια έναντι της Ελλάδος, η οποία (ενν. επιχειρεί) μέσω του Πατριαρχείου του Φαναρίου, που με τη μικρή ρωμαίικη μειονότητα επιδιώκει να αποκτήσει οικουμενικό χαρακτήρα, και έναντι της Ρωσίας, η οποία επιχειρεί να ασκήσει επιρροή στους ορθοδόξους Σλάβους στην περιοχή των Βαλκανίων και του Καυκάσου, αλλά θα μείνει και δίχως στήριγμα εν όψει των ελληνικών και ρωσικών διεκδικήσεων στα Στενά» (σελ. 201).
3.Ποια τα συμπεράσματα από τις ανωτέρω θέσεις; Επί πολιτικού επιπέδου. Η ανατροπή των θέσεών του είναι παταγώδης. Η Ελλάδα ασκεί πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, προπαντός βαλκανική. Δεν έχει ανάγκη ειδικών συνασπισμών για δημιουργία θυλάκων στη βάση της θρησκείας, όπως επιχειρεί ο Νταβούτογλου. Η θρησκεία (εδώ το Ισλάμ) στην υπηρεσία της (νεοοθωμανικής) πολιτικής.
Επιχειρηματολογεί όμως έτσι για να εμπλέξει στους σχεδιασμούς του, μεταξύ άλλων, και την ελληνική μουσουλμανική μειονότητα στη Θράκη. Η ελληνική Θράκη λειτουργεί ως άμεσος προς την Τουρκία γεωπολιτικός, γεωστρατηγικός και γεωπολιτισμικός κρίκος μαζί με τη βουλγαρική Θράκη (Κίρτζαλι) στην όλη θυλακωτή αλυσίδα του φιδοειδούς μουσουλμανικού, εν πολλοίς φονταμενταλιστικού, βαλκανικού τόξου. Από την Τουρκία ως τη Βοσνία via Θράκης – Σκοπίων – Αλβανίας – Κοσόβου και σερβικού Σαντζακίου.
Επί το πρακτικότερο για την ελληνική Θράκη. Το Γ. Προξενείο Κομοτηνής, οι ψευδομουφτήδες, (στην Τουρκία διορίζονται, στην Ελλάδα απαιτεί από το Ερζερούμ ο Ερντογάν να εκλέγονται), οι μορφωτικοί σύλλογοι και όλο το άλλο δίκτυο των οργάνων του εκτουρκισμού in citu της ελληνικής μουσουλμανικής μειονότητάς μας αυτόν ακριβώς τον κρίκο επιχειρούν να σφυρηλατήσουν. Αυτήν τη στρατηγική εξυπηρετούν. Πολύ περισσότερο σήμερα που ο μέντορας του νεοοθωμανικού αυτού τόξου στα σπλάχνα της Χερσονήσου του Αίμου είναι υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας.
4.Επιμένουμε στην εδώ έρευνά μας στο θρησκευτικό ζήτημα, στον ρόλο του Ισλάμ στην προώθηση του στρατηγικού διεθνούς βάθους της Τουρκίας, κατά το δόγμα Νταβούτογλου. Ο κόσμος της Ορθοδοξίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (6 Πατριαρχεία και 3 Αυτοκέφαλες Εκκλησίες με μητρική αναφορά πνευματική στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και πολιτισμική στον βυζαντινό πολιτισμό) προσμετράται και συνυπολογίζεται σαφώς στα αρνητικά και στα ανασταλτικά στοιχεία εφαρμογής του δόγματός του.
Στο στόχαστρο του κ. καθηγητού κυρίως «το Πατριαρχείο του Φαναρίου, που με τη μικρή ρωμαίικη μειονότητα επιδιώκει οικουμενικό χαρακτήρα». Την οικουμενικότητα έχει στη φύση της η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως. Τη μείωσή της «επιδιώκει» ο Νταβούτογλου. Γνωρίζει όμως, ως ιστορικός αναλυτής και στοχαστής και όχι ως προπαγανδιστής, ότι το «Πατριαρχείο Φαναρίου» Κωνσταντινουπόλεως, πέραν του ότι διά της Ιστορίας κέκτηται από τους θ. και ι. κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων, το δικαίωμα του πρωτοθρόνου και για τούτο οικουμενικού και προεδρεύοντος συντονιστικά στον κόσμο της Ορθοδοξίας σε καθαρά πνευματικά ζητήματα, ουδεμία έχει αρμοδιότητα αναμείξεως στα εσωτερικά της διοικήσεως και ζωής ζητήματά τους, προπαντός στις κρατικές εξουσίες των, ούτε και επιτρέπει, αντίστροφα, πολιτικές εξωτερικές αναμείξεις στα εσωτερικά του κατά τους θ. και ι. κανόνες.
Ο κ. Νταβούτογλου, προς εξυπηρέτηση του δόγματός του, στο οποίο εντάσσεται και η ελληνική Θράκη, ως Δυτική Θράκη, το εμφανίζει ως όργανο της Ελλάδος στα Βαλκάνια. Από σκοπού πολιτικού – περιφερειακού. Διότι θέλει να το εμπλέξει στα πολιτικά γρανάζια της αμοιβαιότητας μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδος, για να προσφέρει λύσεις σε κάποια ζητήματα του Πατριαρχείου (Χάλκη) και της Ομογένειας (περιουσίες αρπαγείσες κ.λπ.). Είναι πρόθυμος για το άνοιγμα της Θεολογικής Σχολής Χάλκης (δείγμα καλής θελήσεως) κ.λπ., αλλά η Ελλάδα: α. Να αναγνωρίσει τους ψευτομουφτήδες της ελληνικής Θράκης, ρίχνοντας στον Καιάδα τους νομίμους, δι’ εκλογών από αντιπροσωπευτικό σώμα, μουφτήδες ως κρατικούς λειτουργούς, και β. Να προσφερθεί στην Τουρκία, στο πιάτο, η μουσουλμανική της μειονότητα ως τουρκική, κατά στοιχειώδη παράβαση πολυμερών διεθνών συνθηκών προς ενσωμάτωσή της στο πρόγραμμα Νταβούτογλου περί του μουσουλμανικού θυλάκου της βαλκανικής ενδοχώρας. Να ανταλλάξουμε δηλαδή την ελληνική Θράκη με τις αυτονόητες διεθνείς υποχρεώσεις της Τουρκίας εντός της επικράτειάς της έναντι των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων. Μεταξύ αυτών και της ρωμαίικης με το Πατριαρχείο. Η τακτική μάς θυμίζει την τουρκική λαϊκή ρήση: «Και ένοχος και δυνατός».
Εκπλήσσει, τέλος, η ωμή ομολογία του εξισλαμισμού και εκτουρκισμού της Μικράς Ασίας. Γράφει: «Για τους Σελτζούκους Ρούμελη ήταν η Μικρά Ασία, μετά την ολοκλήρωση όμως της διαδικασίας του εξισλαμισμού και του εκτουρκισμού της Μικράς Ασίας, οι Οθωμανοί άρχισαν να αποκαλούν Ρούμελη τα σημερινά Βαλκάνια» (σελ. 198, σημ. 6). Ομιλεί γι’ αυτά τα Βαλκάνια, που θέλει υπό την άμεση επιρροή του διά της ιδίας μεθόδου του εκτουρκισμού μουσουλμανικών εθνικών μειονοτήτων προς εξασφάλιση, τάχα, της τουρκικής επικράτειας στην Ανατολική Θράκη και στην Κωνσταντινούπολη ως τη Μικρά Ασία, ως εάν να κινδυνεύουν από Δυσμάς και Βορρά, από την Ελλάδα δηλαδή και τη Βουλγαρία.
5.Τα παραπάνω για τον πρωθυπουργό και τους συνεργάτες του του υπουργείου Εξωτερικών και για την εθνική εξανάσταση της συνειδήσεως των Πανελλήνων για το τι μας επιφυλάσσει ο Νταβούτογλου. Τα ίδια οράματα ακούστηκαν στο Ερζερούμ, όπου το κύριο θέμα ήταν αυτό της διατριβής Νταβούτογλου: «Παγκόσμια τάξη και τάξη της περιοχής από την οπτική της Τουρκίας». Η οικονομική κρίση, αργά ή γρήγορα, θα παρέλθει. Το Γένος μας επέζησε 400 χρόνια οθωμανικής τυραννίας και άλλες κατοχές πάμπτωχο, δούλο και μόνο, και τα κατάφερε. Οι εθνικές όμως απώλειες δεν αναπληρώνονται. Ισχύει εδώ η λαϊκή ρήση: Με την απομάκρυνση «εκ του ταμείου, ουδέν λάθος αναγνωρίζεται». Και τότε θα κραυγάσουμε: «Η Θράκη εάλω». Αλλά επί του δόγματος Νταβούτογλου (και την εμπλοκή σ’ αυτό του Ισλάμ) θα επανέλθουμε.
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Το Παρόν της Κυριακής”, 23.1.2011.
Σάββατο 9 Απριλίου 2011
Άντρο πρακτόρων της ΜΙΤ η Τράπεζα Ζιραάτ στη Βαγδάτη
Του Μάνου Ηλιάδη
Το υποκατάστημα της Ζιραάτ στην Κομοτηνή, αποτελεί βραχίονα και εργαλείο άσκησης της φασιστικής-τρομοκρατικής πολιτικής της Τουρκίας στην ελληνική Θράκη. Θύματα της τρομοκρατικής πολιτικής είναι κυρίως οι ίδιοι δημοκράτες μουσουλμάνοι της Θράκης.
Εκτός από οικονομικό προγεφύρωμα για διείσδυση στα Βαλκάνια και στην Ελλάδα της Τουρκίας, όπως είχαμε αναφέρει στον ΚτΕ της 21ης Οκτωβρίου 2010, η τουρκική κρατική τράπεζα Ζιραάτ (Ziraat Bankasi) φαίνεται ότι έχει και άλλες πολύ πιο σκοτεινές δραστηριότητες.
Στο προαναφερθέν δημοσίευμα του ΚτΕ, είχαν περιγραφεί σε γενικές γραμμές οι επιδιώξεις της τράπεζας αυτής στην Ελλάδα στο πλαίσιο της τακτικής της «ήπιας ισχύος» που εφαρμόζει η Τουρκία για διείσδυση στην χώρα μας, εκμεταλλευόμενη την παρούσα οικονομική αδυναμία της τελευταίας και οι επισημανθείσες κινήσεις και ενδιαφέρον της για εξαγορά ελληνικών τραπεζών. Εκτός τούτων είχε αναφερθεί η μακρά εμπλοκή της τράπεζας αυτής σε ενέργειες εναντίον των Ελλήνων στο παρελθόν (χρηματοδότηση του κεμαλικού στρατού στην περίοδο του μικρασιατικού πολέμου, αποδέκτης του εξοντωτικού φόρου περιουσίας εις βάρος των Ελλήνων της Πόλης την περίοδο 1942-1944) και η γνωστή ιστορία της στενής συνεργασίας της με το τουρκικό κράτος. Στο ίδιο φύλλο είχε επισημανθεί ότι η ίδια τράπεζα άνοιξε (με κεντρικό κατάστημα στην Αθήνα) υποκαταστήματα στην Κομοτηνή και στην Ξάνθη και ότι σχεδιάζει την δημιουργία υποκαταστημάτων στην Ρόδο και στην Κω, περιοχές στις οποίες η Τουρκία επιχειρεί να αναδείξει μειονοτικά θέματα.
Μία άλλη, άγνωστη εμπλοκή της τράπεζας αυτής στις επιδιώξεις στην Τουρκία για την Κύπρο κατά την διάρκεια του αγώνα της ΕΟΚΑ (1955-1959) είχε αναφερθεί στο βιβλίο του συντάκτη της στήλης «Το απόρρητο Ημερολόγιο της ΚΥΠ για την Κύπρο», (Εκδόσεις Ι.Σιδέρη, Νοέμβριος 2007). Συγκεκριμένως, στην σελίδα 138, στην οποία παρετίθετο αυτούσιο ένα πληροφοριακό σημείωμα της ΚΥΠ με ημερομηνία 7 Σεπτεμβρίου 1959, απεκαλύπτετο ότι η Ziraat Bankasi (Αγροτική Τράπεζα) ανέλαβε την χρηματοδότηση της Τουρκικής Αγροτικής Τράπεζας που είχαν συστήσει οι Τουρκοκύπριοι, η οποία και αυτή, σύμφωνα με παλαιά στελέχη της ΚΥΠ ήταν φωλιά Τούρκων πρακτόρων.
Οι πληροφορίες που συνέλεξε έκτοτε ο ΚτΕ αποκαλύπτουν μία άλλη, πολύ πιο σκοτεινή δραστηριότητα αυτής της τουρκικής κρατικής τράπεζας και συγκεκριμένως την άμεση εμπλοκή της σε καθαρά κατασκοπευτικές δραστηριότητες σε μία άλλη γειτονική με την Τουρκία χώρα, το Ιράκ.
Σε άρθρο της πάντοτε καλά πληροφορημένης, περί τα τουρκικά, κουρδικής εφημερίδας Ozgur Politika της 16ης Οκτωβρίου 2006, με τίτλο «Αυτή δεν είναι Τράπεζα, είναι Επιχειρησιακή Βάση της ΜΙΤ», αναφέρεται ότι το υποκατάστημα της τράπεζας Ζιραάτ στη Βαγδάτη παίζει τον ρόλο επιχειρησιακής βάσεως της ΜΙΤ στο Ιράκ και ότι οι πληροφορίες από υποκλοπές τηλεφωνικών συνδιαλέξεων και άλλες πηγές διαβιβάζονται κρυπτογραφημένες στην Άγκυρα, μέσω του ειδικού τεχνικού εξοπλισμού ασφαλούς επικοινωνίας που έχει εγκατασταθεί στην τράπεζα.
Παρακάτω, με μεσότιτλο «Από την Τράπεζα βγήκε η ΜΙΤ», αναφέρεται ότι η ΜΙΤ διεξάγει όλες της επιχειρήσεις της συλλογής πληροφοριών στην Βαγδάτη, υπό το κάλυμμα των τραπεζικών εργασιών που υποτίθεται ότι γίνονται στο υποκατάστημα της Ζιραάτ στην ιρακινή πρωτεύουσα, το οποίο έχει μετατραπεί σε μία κανονική επιχειρησιακή βάση της ΜΙΤ. Η είδηση αυτή επιβεβαιώνεται και από πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της εφημερίδας Azadiya Welat, που εκδίδεται στο Ντιγιάρμπακίρ της Τουρκίας, στο οποίο αναφέρεται επίσης ότι η ΜΙΤ διεξάγει όλες τις επιχειρήσεις της στο Ιράκ, χρησιμοποιώντας το κάλυμμα και τους μηχανισμούς και εξοπλισμό της Ζιραάτ.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το υποκατάστημα της Τράπεζας Ζιραάτ στη Βαγδάτη βρίσκεται ακριβώς απέναντι από τα γραφεία του Σοσιαλιστικού Κόμματος του Ιράκ και της εφημερίδας Al Ceride, στην συνοικία Al Weziriya και τονίζεται ότι η τράπεζα αποτελεί εξ ολοκλήρου κάλυμμα για την δράση της ΜΙΤ και των πρακτόρων της στην περιοχή. Οι υποτιθέμενοι τραπεζικοί υπάλληλοι που απασχολούνται στην Ζιραάτ, προσθέτει η εφημερίδα, στην ουσία είναι όλοι, επαγγελματίες πράκτορες και στελέχη της ΜΙΤ. Κατά το ίδιο δημοσίευμα τα υπόγεια της τράπεζας, που εμφανίζονται ως καταφύγια ασφαλείας (λόγω των συχνών βομβιστικών επιθέσεων στην περιοχή), είναι εξοπλισμένα με προηγμένα συστήματα και εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας, με τα οποία γίνονται τεχνικές παρακολουθήσεις και υποκλοπές, καθώς επίσης και ο συντονισμός και έλεγχος των πρακτόρων της ΜΙΤ που δρουν στην περιοχή.
Η πηγή που αποκάλυψε τις πληροφορίες αυτές στην εφημερίδα Azadiya Welat, ήλθε επίσης σε επαφή και με την Ozgur Politika, χωρίς να αποκαλύψει την ταυτότητά της (για λόγους ασφαλείας), όπως αναφέρει η εφημερίδα. Η πηγή αυτή ανέφερε στη εφημερίδα ότι η ΜΙΤ, με κέντρο επιχειρήσεων το κατάστημα της Ζιραάτ, συλλέγει μεταξύ άλλων πληροφορίες για το ΡΚΚ, την κυβέρνηση της αυτόνομης περιοχής του Βορείου Ιράκ και για τα κόμματα που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Η ίδια πηγή αποκάλυψε ότι άτομα εξειδικευμένα στην εκπαίδευση πρακτόρων, έρχονται από την Άγκυρα στην Βαγδάτη και εκπαιδεύουν στην συλλογή πληροφοριών ομάδες ατόμων που στρατολογεί η ΜΙΤ στην περιοχή, κυρίως Τουρκομάνους (σ.σ.: Οι τελευταίοι αποτελούν το βασικό προγεφύρωμα της Τουρκίας στο Βόρειο Ιράκ και χρησιμοποιούνται κατά τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιείται εδώ η μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης από το περιβόητο τουρκικό προξενείο στην Κομοτηνή).
Οι συνεργάτες της ΜΙΤ, μετά την εκπαίδευσή τους από τα παραπάνω στελέχη της τουρκικής μυστικής υπηρεσίας, δραστηριοποιούνται στην συνέχεια στην συλλογή πληροφοριών στις πόλεις Κιρκούκ, Ντοχούκ, Σουλεϊμανίγια κ.λπ. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, οι στρατολογημένοι από τη ΜΙΤ συνεργάτες της αμείβονται με 400 δολάρια τον μήνα, ποσό σημαντικό για την κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή αυτή.
Η ίδια πηγή αποκάλυψε επίσης τα ονόματα ορισμένων από το «τραπεζικό» προσωπικό της Ziraat Bankasi στην Βαγδάτη, τα οποία ήταν:
• Aysur C. : Αξιωματικός των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων που εμφανίζεται ως διευθυντής της Τράπεζας.
• Amir Can: που εμφανίζεται ως Υποδιευθυντής της Τράπεζας.
• Wehid Q.: τραπεζικός υπάλληλος
• Seymaa A. : γυναίκα τουρκομανικής καταγωγής που προσελήφθη στο Ιράκ και εμφανίζεται ως τραπεζικός υπάλληλος.
• Nazim O.: Τραπεζικός υπάλληλος.
• Yaser : ομοίως (τραπεζικός υπάλληλος).
Η εμπλοκή της Ziraat Bankasi σε καθαρά κατασκοπευτικές δραστηριότητες, δεν προκαλεί εντύπωση. Σύμφωνα με άλλες κουρδικές πηγές, μεγάλης αξιοπιστίας, με βάση έναν νόμο που άρχισε να εφαρμόζεται από το 1987, όλοι οι Τούρκοι δημόσιοι υπάλληλοι και κάθε υπάλληλος που ανήκουν σε κρατική υπηρεσία ή εταιρεία και όσοι εν γένει αμείβονται από το τουρκικό κράτος, οι οποίοι αποστέλλονται στο εξωτερικό, είναι υποχρεωμένοι να συνεργάζονται με την ΜΙΤ και την Υπηρεσία Πληροφοριών του τουρκικού Γενικού Επιτελείου. Μεταξύ αυτών και με βάση τον παραπάνω νόμο, περιλαμβάνονται για παράδειγμα, οι ιμάμηδες που αποστέλλονται στο εξωτερικό, οι δάσκαλοι, οι υπάλληλοι της κρατικής αεροπορικής εταιρείας ΤΗΥ, οι υπάλληλοι τουρκικών τραπεζών κ.α. Με βάση, μάλιστα, ένα πρωτόκολλο που υπεγράφη μεταξύ της ΜΙΤ και του Τουρκικού Γενικού Επιτελείου από την μία πλευρά και της Διευθύνσεως Θρησκευτικών Υποθέσεων, του Υπουργείου Παιδείας, των τραπεζών και των λοιπών κρατικών υπηρεσιών που στέλνουν υπαλλήλους στο εξωτερικό, τα υπουργεία και οι υπηρεσίες αυτές είναι υποχρεωμένες να αποστέλλουν στη ΜΙΤ και στο Γενικό Επιτελείο βιογραφικά των υπαλλήλων που πρόκειται να αποσταλούν στο εξωτερικό. Σε ορισμένες, μάλιστα, περιπτώσεις, τα άτομα αυτά υποβάλλονται σε μία ταχύρρυθμη εκπαίδευση από στελέχη της ΜΙΤ και επί πλέον τους γίνεται ειδική ενημέρωση ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα μεταβιβάζουν τις πληροφορίες που θα συλλέγουν στη ΜΙΤ και στο Γενικό Επιτελείο.
Στο περασμένο φύλλο του ΚτΕ, σχετικά με την αναδιοργάνωση της ΜΙΤ, είχε αναφερθεί μία πιο σύγχρονη μορφή της συνεργασίας αυτής, με την έκδοση ενός διατάγματος το οποίο υποχρεώνει 60 μεγάλους κρατικούς φορείς της Τουρκίας (μεταξύ των οποίων και τραπεζικοί φορείς και της κεφαλαιαγοράς) να συνεργάζονται απ’ ευθείας με την ΜΙΤ, κοινοποιώντας της κάθε πληροφορία, ακόμη δε και την αλληλογραφία τους επί συγκεκριμένων θεμάτων και υποθέσεων.
Τελικό συμπέρασμα; Η γνωστή από παλιά, πάγια τακτική των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών να χρησιμοποιούν κάθε κρατικό ή μη φορέα στο εξωτερικό για τους δικούς τους σκοπούς, είναι πλέον διπλά κατοχυρωμένη νομοθετικά. Λογικό αποτέλεσμα τούτου είναι ότι ακόμη και αν ορισμένα από τα στελέχη ενός τουρκικού φορέα, π.χ., της Ζιραάτ, δεν επιθυμούσαν να συνεργασθούν με την ΜΙΤ, είναι υποχρεωμένα εκ του νόμου να το πράξουν.
Και, κατά την άποψή μας, είναι υπό το πρίσμα αυτό που πρέπει να αντιμετωπίζεται η παρουσία της τουρκικής αυτής τράπεζας στην Ελλάδα.
Σε Καναδούς τα αλβανικά κοιτάσματα
Ο μοναδικός φορέας εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή Patos-Marinza στην Αλβανία θα είναι ο καναδικός επιχειρηματικός όμιλος Bankers Petroleum Ltd μετά την υπογραφή σύμβασης 34 εκατ. δολαρίων με την κρατική εταιρεία πετρελαίων Albpetrol.
Η Albpetrol υποχρεούται να «παραδώσει» 140 ενεργές πηγές στην Bankers Petroleum με δυνατότητα παραγωγής έως και 400 βαρέλια την ημέρα και η καναδική εταιρεία με τη σειρά της αναλαμβάνει τον εκσυγχρονισμό εντός τριμήνου αυτών των πηγών και την επαναλειτουργία τους στο προσεχές διάστημα
Η Albpetrol υποχρεούται να «παραδώσει» 140 ενεργές πηγές στην Bankers Petroleum με δυνατότητα παραγωγής έως και 400 βαρέλια την ημέρα και η καναδική εταιρεία με τη σειρά της αναλαμβάνει τον εκσυγχρονισμό εντός τριμήνου αυτών των πηγών και την επαναλειτουργία τους στο προσεχές διάστημα
Παρασκευή 8 Απριλίου 2011
Η αναγκαιότητα μιάς ευφυούς μεταναστευτικής διαχείρισης
Το καυτό πρόβλημα των μεταναστευτικών ρευμάτων στην εποχή της παγκοσμιοποίησης απαιτεί διεθνείς συνεργασίες, αλλά και δικαιότερη κατανομή των παγκόσμιων πόρων.
Οταν ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών υποστηρίζει ότι μέσα στα προσεχή δέκα χρόνια θα μετακινηθούν σε παγκόσμιο επίπεδο περίπου 160 εκατομμύρια άτομα από τις φτωχές χώρες στις πιο πλούσιες, ίσως η εκτίμηση αυτή να είναι χαμηλή.
Διότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις του αμερικανικού Ιδρύματος Brookings, δεν πρέπει να αποκλείεται καθόλου ένα παγκόσμιο μεταναστευτικό ρεύμα άνω των 200 εκατομμυρίων ψυχών. Δεν πρέπει έτσι να αποκλείεται και μία Ευρώπη που θα έχει στο έδαφός της περί τα 150 εκατομμύρια μετανάστες, με μία Τουρκία 82 εκατομμυρίων κατοίκων δίπλα της.
Από την άλλη πλευρά, όλες οι εκτιμήσεις λένε ότι, παρά τη χρηματοοικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008, η παγκοσμιοποίηση θα συνεχίζεται, θα αποκτά δε και διαφορετικό απ' ό,τι στο παρελθόν περιεχόμενο, λόγω των ταχύτατα μεταβαλλόμενων τεχνολογιών. Ομως, παρά τη θετική ανακατανομή του παγκόσμιου πλούτου, που συνοδεύεται από υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης στην Ασία κυρίως, οι θύλακες φτώχειας θα μεγαλώνουν και αυτοί, γεγονός που στον παγκόσμιο ανταγωνισμό θα στηρίζει ενέργειες «κοινωνικού λόμπινγκ».
Η παγκοσμιοποίηση είναι παλαιό, αλλά πολύπλοκο σήμερα φαινόμενο. Και ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που έχει και πολλούς εχθρούς -κυρίως δε αυτούς που όχι μόνον δεν την καταλαβαίνουν, αλλά που επωφελούνται από τις θετικές πλευρές της, οι οποίες είναι εντυπωσιακές. Παρά την κρίση που ξέσπασε το 2008, τα τελευταία δέκα χρόνια Κίνα και Ινδία αναπτύσσονται με ρυθμούς 7% και 10% το χρόνο. Πόλεις όπως το Χονγκ-Κονγκ και η Σιγκαπούρη, πρώην αποθήκες της βρετανικής αυτοκρατορίας, είναι πλουσιότερες από το πάλαι ποτέ αφεντικό τους.
Ομως οι ρυθμοί αυτοί δεν παρατηρούνται σε όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες.
Δημιουργούνται έτσι θύλακες φτώχειας, ενώ την ίδια στιγμή αυξάνουν και οι φτωχοί στο δυτικό κόσμο, με την αύξηση της ανεργίας. Πέρα, λοιπόν, από τη χρηματοοικονομική κρίση, ο δυτικός κόσμος καλείται να τα βγάλει πέρα και με μία αυξανόμενη φτώχεια στο εσωτερικό του, τη στιγμή που πλουτίζουν φτωχές χώρες.
«Κοινωνικό ντάμπινγκ»
Συμβαίνει ωστόσο η διαδικασία αυτή να αποτελεί εφιάλτη για τη Δύση, η οποία φοβάται πλέον ότι, πέρα από τον οικονομικό ανταγωνισμό, θα έχει να αντιμετωπίσει και το αποκαλούμενο «κοινωνικό ντάμπινγκ» των αναπτυσσομένων χωρών, το οποίο θα συνοδεύεται και από κύματα μετανάστευσης προς τις αναπτυγμένες χώρες που σήμερα ανησυχούν. Το ερώτημα που τίθεται, όμως, είναι αν πρέπει να ληφθούν προστατευτικά μέτρα κατά της μετανάστευσης τη στιγμή που αγαθά, υπηρεσίες και κεφάλαια κυκλοφορούν ελεύθερα σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τι είναι, συνεπώς, αυτός ο νέος προστατευτισμός; Προστατεύει όντως το δυτικό κοινωνικό κράτος ή μήπως τελικά το υπονομεύει, υπαγορεύοντας στις φτωχές χώρες μέτρα εμπορικού προστατευτισμού για την ενίσχυση της εσωτερικής τους οικονομικής δραστηριότητας;
Στο ερώτημα αυτό προσπαθούν να δώσουν απάντηση δύο διαφορετικές σχολές σκέψης. Η πρώτη είναι αυτή που υποστηρίζει ότι οι αναπτυγμένες χώρες δεν πρέπει να εφαρμόσουν προστατευτισμό στην ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων, όταν κεφάλαια και αγαθά κυκλοφορούν ελεύθερα.
Κατά τον καθηγητή Μπράνκο Μιλάνοβιτς, συνεργάτη του Ινστιτούτου Μπρούκινγκς στις ΗΠΑ, παγκοσμιοποίηση σημαίνει ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, αγαθών, τεχνολογίας, ιδεών και βεβαίως ανθρώπων. Οποιαδήποτε μορφή παγκοσμιοποίησης, που περιορίζεται στις τρεις από τις τέσσερις πρώτες ελευθερίες, παραβλέποντας την τελευταία, είναι ατελής και μη βιώσιμη. Από τη στιγμή που οι άνθρωποι δεν δύνανται να μετακινηθούν, οι κυβερνήσεις δεν απέχουν πολύ από το να λάβουν αποφάσεις που θα περιορίζουν την ελεύθερη διακίνηση αγαθών ή άλλων παραγόντων της παραγωγικής διαδικασίας.
Στο κάτω - κάτω, εάν οι χώρες με πρόβλημα υπερπληθυσμού και υψηλό ποσοστό ανεργίας δεν είναι σε θέση να «εξαγάγουν» ανθρώπους, γιατί να μην προχωρήσουν στην επιβολή υψηλότερων δασμών για να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας τις οποίες ήδη έχουν;
Τι γίνεται όμως με εκείνους τους δυτικούς ανέργους, που καταλήγουν «εγκλωβισμένοι» στις ίδιες τις κοινωνίες τους; Ηδη, ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας έχει καταστήσει φανερούς τους κινδύνους που μπορούν να εμφανισθούν εξαιτίας της κοινωνικής απογοήτευσης που προκαλείται. Παρ' όλα αυτά, η «ανύψωση ενός φράκτη» γύρω από τις πλούσιες χώρες συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό και θα ενταθεί μετά τα γεγονότα στην Μέση Ανατολή.
Στις ΗΠΑ υπάρχει ήδη -και βελτιώνεται- το αποκαλούμενο «Μεξικανικό Τείχος», το οποίο εμποδίζει φτωχούς μετανάστες να πάνε στην Καλιφόρνια ή στο Τέξας, ενώ στην Ευρώπη πολλές χώρες, με πρώτη την Ιταλία, ακολουθούν σοβαρές πολιτικές αντιμετώπισης και περιορισμού των μεταναστευτικών ρευμάτων. Αρκετοί είναι έτσι αυτοί που ισχυρίζονται ότι, πίσω από την παράνομη μετανάστευση, ο ακραίος ισλαμισμός προσπαθεί να εισβάλει και να πλήξει την Ευρώπη εκ των έσω. Δυστυχώς δε, τα φαινόμενα που ενισχύουν την άποψη αυτή είναι αρκετά, με αποτέλεσμα έγκυροι αναλυτές να ομιλούν για ένα σιωπηρό, αυτή τη φορά, τρίτο παγκόσμιο πόλεμο.
Στην αντίπερα όχθη, εξίσου έγκυροι αναλυτές υπογραμμίζουν ότι οι προσπάθειες περιορισμού στη μετακίνηση ανθρώπων μεταξύ κρατών αποκαλύπτουν την «αχίλλειο πτέρνα» της παγκοσμιοποίησης. Δηλαδή τη διεύρυνση του χάσματος του μέσου εισοδήματος μεταξύ των κρατών. Αντί οι φτωχές χώρες να αναπτύσσονται ταχύτερα έναντι των πλουσίων, παρατηρείται ακριβώς η αντίστροφη τάση.
Στο πλαίσιο αυτό, ο καθηγητής και συγγραφέας Μπράνκο Μιλάνοβιτς υποστηρίζει ότι, την περίοδο 1980-2008, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης των εισοδημάτων στη Δύση ήταν σχεδόν 2%, την στιγμή που σε 42 λιγότερο αναπτυγμένες χώρες δεν ξεπερνούσε το 0,1%. Συνεπώς, κατά την άποψή του, αυτό το τεράστιο χάσμα ενισχύει τη μετανάστευση. Οι άνθρωποι σήμερα γνωρίζουν πολύ περισσότερα για τις συνθήκες διαβίωσης σε διαφορετικές χώρες, συγκριτικά με όσα γνώριζαν στο παρελθόν. Εάν λοιπόν γνωρίζουν ότι η διέλευση των συνόρων μπορεί να τους οδηγήσει στην αύξηση του εισοδήματος, δεν θα διστάσουν να διασχίσουν την συνοριακή γραμμή.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο τα πλέον «ευπαθή» σύνορα βρίσκονται μεταξύ κρατών με οικονομίες όπου καταγράφονται οι μεγαλύτερες διαφορές σε επίπεδο εισοδημάτων. Σήμερα, υπάρχουν διεθνώς τέσσερις «καυτές» συνοριακές γραμμές: τα σύνορα μεταξύ ΗΠΑ και Μεξικού, Ισπανίας και Μαρόκου, Ελλάδας (και Ιταλίας) και των νότιων βαλκανικών χωρών, και Ινδονησίας και Σιγκαπούρης (ή Μαλαισίας). Η αναλογία του χάσματος στα εισοδήματα είναι μεγαλύτερη από 7 προς 1 την τελευταία περίπτωση και 4 προς 1 στην περίπτωση Ισπανίας-Μαρόκου.
Ομως, κατά το Γάλλο καθηγητή Ντανιέλ Κοέν, οι εισοδηματικές ανισότητες δεν ήταν πάντα τόσο μεγάλες. Το 1980, το μέσο εισόδημα στις ΗΠΑ ήταν περίπου 3 φορές μεγαλύτερο σε σύγκριση με εκείνο του Μεξικού. Το χάσμα μεταξύ Σιγκαπούρης και Ινδονησίας ήταν 5,3 προς 1 και η διαφορά μεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου ήταν 3,5 προς 1. Ακόμα και μεταξύ Ελλάδος και Αλβανίας η διαφορά ήταν 3 προς 1, μικρότερη έναντι της σημερινής. Η παραπάνω σύγκριση δείχνει ότι οι εισοδηματικές διαφορές μεταξύ αυτών των κρατών με κοινά σύνορα διευρύνθηκαν σημαντικά το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα. Ετσι, δεν αποτελεί έκπληξη ότι στις συγκεκριμένες περιοχές καταγράφεται η μεγαλύτερη παράνομη μετανάστευση και διακίνηση ανθρώπων από δουλεμπόρους, οι οποίοι δεν δίνουν καμία απολύτως σημασία στην ανθρώπινη ζωή.
Διεύρυνση του χάσματος
Υπό αυτές τις συνθήκες, στην περίπτωση που η παγκοσμιοποίηση στη σημερινή της μορφή θα συνεχίσει να διευρύνει το χάσμα εισοδήματος, τα μεταναστευτικά κύματα θα αυξηθούν ακόμα περισσότερο. Στο πλαίσιο αυτό, ενστικτωδώς ο πλούσιος κόσμος θα επιχειρήσει να ορθώσει ακόμα υψηλότερα τείχη για να εμποδίσει τις μαζικές μετακινήσεις.
Εάν η παγκοσμιοποίηση συνεχισθεί με άνισο ρυθμό, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αναζητήσουν πιο δίκαιους τρόπους κατανομής των εισοδημάτων. Στην αντίθετη περίπτωση, η σημερινή προσπάθεια ανόρθωσης τειχών προστασίας των πλουσίων κρατών θα αυξήσει τον κίνδυνο περιορισμού της ελεύθερης διακίνησης αγαθών και κεφαλαίων, σε συνδυασμό με πολιτική αστάθεια που θα ενταθεί από την τρομοκρατία. Η ανακατανομή από τις πλούσιες χώρες του παγκόσμιου εισοδήματος δεν θα πρέπει να θεωρείται πράξη ελεημοσύνης, αλλά έξυπνη πράξη διασφάλισης των συμφερόντων τους. Αυτό εξάλλου υπογραμμίζει προς κάθε κατεύθυνση και ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου, Πασκάλ Λαμί.
Είναι λοιπόν θέμα ενός ευφυούς μεταναστευτικού μάνατζμεντ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα αντιμετωπίζεται αυστηρά και η πληγή της ισλαμικής τρομοκρατίας. Μία πληγή πολύ σοβαρή και αποτελεί όντως, από πολλές πλευρές, μία νέα και ιδιόμορφη βεβαίως μορφή πολέμου. Γι' αυτό, ίσως, η δικαιότερη κατανομή του παγκόσμιου πλούτου να αποτελεί ένα από τα αποτελεσματικά όπλα στον πόλεμο αυτόν. Κατανομή πλούτου η οποία θα πρέπει να συμβαδίζει και με μία παγκοσμιοποίηση της δημοκρατίας, η οποία ίσως να έχει ήδη δρομολογηθεί. Ομως, όπως επεσήμανε προσφάτως και ο Εκόνομιστ, μια τέτοια εξέλιξη θα έπρεπε να οδηγήσει τις αναπτυγμένες χώρες προς ριζική επαναθεώρηση των σχέσεών τους με αυταρχικά και διεφθαρμένα καθεστώτα.
ΑΘΑΝ. Χ. ΠΑΠΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ
Αναδημοσίευση από τη «Ναυτεμπορική»
Οταν ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών υποστηρίζει ότι μέσα στα προσεχή δέκα χρόνια θα μετακινηθούν σε παγκόσμιο επίπεδο περίπου 160 εκατομμύρια άτομα από τις φτωχές χώρες στις πιο πλούσιες, ίσως η εκτίμηση αυτή να είναι χαμηλή.
Διότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις του αμερικανικού Ιδρύματος Brookings, δεν πρέπει να αποκλείεται καθόλου ένα παγκόσμιο μεταναστευτικό ρεύμα άνω των 200 εκατομμυρίων ψυχών. Δεν πρέπει έτσι να αποκλείεται και μία Ευρώπη που θα έχει στο έδαφός της περί τα 150 εκατομμύρια μετανάστες, με μία Τουρκία 82 εκατομμυρίων κατοίκων δίπλα της.
Από την άλλη πλευρά, όλες οι εκτιμήσεις λένε ότι, παρά τη χρηματοοικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008, η παγκοσμιοποίηση θα συνεχίζεται, θα αποκτά δε και διαφορετικό απ' ό,τι στο παρελθόν περιεχόμενο, λόγω των ταχύτατα μεταβαλλόμενων τεχνολογιών. Ομως, παρά τη θετική ανακατανομή του παγκόσμιου πλούτου, που συνοδεύεται από υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης στην Ασία κυρίως, οι θύλακες φτώχειας θα μεγαλώνουν και αυτοί, γεγονός που στον παγκόσμιο ανταγωνισμό θα στηρίζει ενέργειες «κοινωνικού λόμπινγκ».
Η παγκοσμιοποίηση είναι παλαιό, αλλά πολύπλοκο σήμερα φαινόμενο. Και ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που έχει και πολλούς εχθρούς -κυρίως δε αυτούς που όχι μόνον δεν την καταλαβαίνουν, αλλά που επωφελούνται από τις θετικές πλευρές της, οι οποίες είναι εντυπωσιακές. Παρά την κρίση που ξέσπασε το 2008, τα τελευταία δέκα χρόνια Κίνα και Ινδία αναπτύσσονται με ρυθμούς 7% και 10% το χρόνο. Πόλεις όπως το Χονγκ-Κονγκ και η Σιγκαπούρη, πρώην αποθήκες της βρετανικής αυτοκρατορίας, είναι πλουσιότερες από το πάλαι ποτέ αφεντικό τους.
Ομως οι ρυθμοί αυτοί δεν παρατηρούνται σε όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες.
Δημιουργούνται έτσι θύλακες φτώχειας, ενώ την ίδια στιγμή αυξάνουν και οι φτωχοί στο δυτικό κόσμο, με την αύξηση της ανεργίας. Πέρα, λοιπόν, από τη χρηματοοικονομική κρίση, ο δυτικός κόσμος καλείται να τα βγάλει πέρα και με μία αυξανόμενη φτώχεια στο εσωτερικό του, τη στιγμή που πλουτίζουν φτωχές χώρες.
«Κοινωνικό ντάμπινγκ»
Συμβαίνει ωστόσο η διαδικασία αυτή να αποτελεί εφιάλτη για τη Δύση, η οποία φοβάται πλέον ότι, πέρα από τον οικονομικό ανταγωνισμό, θα έχει να αντιμετωπίσει και το αποκαλούμενο «κοινωνικό ντάμπινγκ» των αναπτυσσομένων χωρών, το οποίο θα συνοδεύεται και από κύματα μετανάστευσης προς τις αναπτυγμένες χώρες που σήμερα ανησυχούν. Το ερώτημα που τίθεται, όμως, είναι αν πρέπει να ληφθούν προστατευτικά μέτρα κατά της μετανάστευσης τη στιγμή που αγαθά, υπηρεσίες και κεφάλαια κυκλοφορούν ελεύθερα σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τι είναι, συνεπώς, αυτός ο νέος προστατευτισμός; Προστατεύει όντως το δυτικό κοινωνικό κράτος ή μήπως τελικά το υπονομεύει, υπαγορεύοντας στις φτωχές χώρες μέτρα εμπορικού προστατευτισμού για την ενίσχυση της εσωτερικής τους οικονομικής δραστηριότητας;
Στο ερώτημα αυτό προσπαθούν να δώσουν απάντηση δύο διαφορετικές σχολές σκέψης. Η πρώτη είναι αυτή που υποστηρίζει ότι οι αναπτυγμένες χώρες δεν πρέπει να εφαρμόσουν προστατευτισμό στην ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων, όταν κεφάλαια και αγαθά κυκλοφορούν ελεύθερα.
Κατά τον καθηγητή Μπράνκο Μιλάνοβιτς, συνεργάτη του Ινστιτούτου Μπρούκινγκς στις ΗΠΑ, παγκοσμιοποίηση σημαίνει ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, αγαθών, τεχνολογίας, ιδεών και βεβαίως ανθρώπων. Οποιαδήποτε μορφή παγκοσμιοποίησης, που περιορίζεται στις τρεις από τις τέσσερις πρώτες ελευθερίες, παραβλέποντας την τελευταία, είναι ατελής και μη βιώσιμη. Από τη στιγμή που οι άνθρωποι δεν δύνανται να μετακινηθούν, οι κυβερνήσεις δεν απέχουν πολύ από το να λάβουν αποφάσεις που θα περιορίζουν την ελεύθερη διακίνηση αγαθών ή άλλων παραγόντων της παραγωγικής διαδικασίας.
Στο κάτω - κάτω, εάν οι χώρες με πρόβλημα υπερπληθυσμού και υψηλό ποσοστό ανεργίας δεν είναι σε θέση να «εξαγάγουν» ανθρώπους, γιατί να μην προχωρήσουν στην επιβολή υψηλότερων δασμών για να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας τις οποίες ήδη έχουν;
Τι γίνεται όμως με εκείνους τους δυτικούς ανέργους, που καταλήγουν «εγκλωβισμένοι» στις ίδιες τις κοινωνίες τους; Ηδη, ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας έχει καταστήσει φανερούς τους κινδύνους που μπορούν να εμφανισθούν εξαιτίας της κοινωνικής απογοήτευσης που προκαλείται. Παρ' όλα αυτά, η «ανύψωση ενός φράκτη» γύρω από τις πλούσιες χώρες συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό και θα ενταθεί μετά τα γεγονότα στην Μέση Ανατολή.
Στις ΗΠΑ υπάρχει ήδη -και βελτιώνεται- το αποκαλούμενο «Μεξικανικό Τείχος», το οποίο εμποδίζει φτωχούς μετανάστες να πάνε στην Καλιφόρνια ή στο Τέξας, ενώ στην Ευρώπη πολλές χώρες, με πρώτη την Ιταλία, ακολουθούν σοβαρές πολιτικές αντιμετώπισης και περιορισμού των μεταναστευτικών ρευμάτων. Αρκετοί είναι έτσι αυτοί που ισχυρίζονται ότι, πίσω από την παράνομη μετανάστευση, ο ακραίος ισλαμισμός προσπαθεί να εισβάλει και να πλήξει την Ευρώπη εκ των έσω. Δυστυχώς δε, τα φαινόμενα που ενισχύουν την άποψη αυτή είναι αρκετά, με αποτέλεσμα έγκυροι αναλυτές να ομιλούν για ένα σιωπηρό, αυτή τη φορά, τρίτο παγκόσμιο πόλεμο.
Στην αντίπερα όχθη, εξίσου έγκυροι αναλυτές υπογραμμίζουν ότι οι προσπάθειες περιορισμού στη μετακίνηση ανθρώπων μεταξύ κρατών αποκαλύπτουν την «αχίλλειο πτέρνα» της παγκοσμιοποίησης. Δηλαδή τη διεύρυνση του χάσματος του μέσου εισοδήματος μεταξύ των κρατών. Αντί οι φτωχές χώρες να αναπτύσσονται ταχύτερα έναντι των πλουσίων, παρατηρείται ακριβώς η αντίστροφη τάση.
Στο πλαίσιο αυτό, ο καθηγητής και συγγραφέας Μπράνκο Μιλάνοβιτς υποστηρίζει ότι, την περίοδο 1980-2008, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης των εισοδημάτων στη Δύση ήταν σχεδόν 2%, την στιγμή που σε 42 λιγότερο αναπτυγμένες χώρες δεν ξεπερνούσε το 0,1%. Συνεπώς, κατά την άποψή του, αυτό το τεράστιο χάσμα ενισχύει τη μετανάστευση. Οι άνθρωποι σήμερα γνωρίζουν πολύ περισσότερα για τις συνθήκες διαβίωσης σε διαφορετικές χώρες, συγκριτικά με όσα γνώριζαν στο παρελθόν. Εάν λοιπόν γνωρίζουν ότι η διέλευση των συνόρων μπορεί να τους οδηγήσει στην αύξηση του εισοδήματος, δεν θα διστάσουν να διασχίσουν την συνοριακή γραμμή.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο τα πλέον «ευπαθή» σύνορα βρίσκονται μεταξύ κρατών με οικονομίες όπου καταγράφονται οι μεγαλύτερες διαφορές σε επίπεδο εισοδημάτων. Σήμερα, υπάρχουν διεθνώς τέσσερις «καυτές» συνοριακές γραμμές: τα σύνορα μεταξύ ΗΠΑ και Μεξικού, Ισπανίας και Μαρόκου, Ελλάδας (και Ιταλίας) και των νότιων βαλκανικών χωρών, και Ινδονησίας και Σιγκαπούρης (ή Μαλαισίας). Η αναλογία του χάσματος στα εισοδήματα είναι μεγαλύτερη από 7 προς 1 την τελευταία περίπτωση και 4 προς 1 στην περίπτωση Ισπανίας-Μαρόκου.
Ομως, κατά το Γάλλο καθηγητή Ντανιέλ Κοέν, οι εισοδηματικές ανισότητες δεν ήταν πάντα τόσο μεγάλες. Το 1980, το μέσο εισόδημα στις ΗΠΑ ήταν περίπου 3 φορές μεγαλύτερο σε σύγκριση με εκείνο του Μεξικού. Το χάσμα μεταξύ Σιγκαπούρης και Ινδονησίας ήταν 5,3 προς 1 και η διαφορά μεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου ήταν 3,5 προς 1. Ακόμα και μεταξύ Ελλάδος και Αλβανίας η διαφορά ήταν 3 προς 1, μικρότερη έναντι της σημερινής. Η παραπάνω σύγκριση δείχνει ότι οι εισοδηματικές διαφορές μεταξύ αυτών των κρατών με κοινά σύνορα διευρύνθηκαν σημαντικά το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα. Ετσι, δεν αποτελεί έκπληξη ότι στις συγκεκριμένες περιοχές καταγράφεται η μεγαλύτερη παράνομη μετανάστευση και διακίνηση ανθρώπων από δουλεμπόρους, οι οποίοι δεν δίνουν καμία απολύτως σημασία στην ανθρώπινη ζωή.
Διεύρυνση του χάσματος
Υπό αυτές τις συνθήκες, στην περίπτωση που η παγκοσμιοποίηση στη σημερινή της μορφή θα συνεχίσει να διευρύνει το χάσμα εισοδήματος, τα μεταναστευτικά κύματα θα αυξηθούν ακόμα περισσότερο. Στο πλαίσιο αυτό, ενστικτωδώς ο πλούσιος κόσμος θα επιχειρήσει να ορθώσει ακόμα υψηλότερα τείχη για να εμποδίσει τις μαζικές μετακινήσεις.
Εάν η παγκοσμιοποίηση συνεχισθεί με άνισο ρυθμό, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αναζητήσουν πιο δίκαιους τρόπους κατανομής των εισοδημάτων. Στην αντίθετη περίπτωση, η σημερινή προσπάθεια ανόρθωσης τειχών προστασίας των πλουσίων κρατών θα αυξήσει τον κίνδυνο περιορισμού της ελεύθερης διακίνησης αγαθών και κεφαλαίων, σε συνδυασμό με πολιτική αστάθεια που θα ενταθεί από την τρομοκρατία. Η ανακατανομή από τις πλούσιες χώρες του παγκόσμιου εισοδήματος δεν θα πρέπει να θεωρείται πράξη ελεημοσύνης, αλλά έξυπνη πράξη διασφάλισης των συμφερόντων τους. Αυτό εξάλλου υπογραμμίζει προς κάθε κατεύθυνση και ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου, Πασκάλ Λαμί.
Είναι λοιπόν θέμα ενός ευφυούς μεταναστευτικού μάνατζμεντ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα αντιμετωπίζεται αυστηρά και η πληγή της ισλαμικής τρομοκρατίας. Μία πληγή πολύ σοβαρή και αποτελεί όντως, από πολλές πλευρές, μία νέα και ιδιόμορφη βεβαίως μορφή πολέμου. Γι' αυτό, ίσως, η δικαιότερη κατανομή του παγκόσμιου πλούτου να αποτελεί ένα από τα αποτελεσματικά όπλα στον πόλεμο αυτόν. Κατανομή πλούτου η οποία θα πρέπει να συμβαδίζει και με μία παγκοσμιοποίηση της δημοκρατίας, η οποία ίσως να έχει ήδη δρομολογηθεί. Ομως, όπως επεσήμανε προσφάτως και ο Εκόνομιστ, μια τέτοια εξέλιξη θα έπρεπε να οδηγήσει τις αναπτυγμένες χώρες προς ριζική επαναθεώρηση των σχέσεών τους με αυταρχικά και διεφθαρμένα καθεστώτα.
ΑΘΑΝ. Χ. ΠΑΠΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ
Αναδημοσίευση από τη «Ναυτεμπορική»
What unites and divides Turkey and Iran on Israel
Karim Sadjadpour, an associate at the Carnegie Endowment for International Peace, recently recalled what an Arab Shiite friend of his reminded him: “Iran wants to fight America and Israel down to the last Palestinian, Lebanese and Iraqi.” In contrast, Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan’s Turkey, most probably, wants to fight America and Israel down to the last Palestinian, Lebanese, Iraqi and Iranian.
Since the spectacular ascension to power in late 2002 of Erdoğan’s Justice and Development Party, or AKP, secularist Turks have accused Turkey’s new elite of having a hidden agenda to turn Turkey into Iran. This column, however, has invariably argued that Iran would be the last role model for Turkey’s Islamist rulers. No, it was not only the unbridgeable sectarian difference; it was far more complex than that.
True, Iranian petrodollars are used to finance Islamic radicals like Khaled Meshaal in Syria, Moktada al-Sadr in Iraq and Hassan Nasrallah in Lebanon. True, the same petrodollars may have been used to finance less radical Turks through lucrative energy deals in Iran for the power center’s most beloved in Turkey.
True, President Mahmoud Ahmadinejad’s Iran and Erdoğan’s Turkey may be sharing a lot not necessarily in terms of love but of hate – hatred for the damned infidels. It is also true that the two neighbors have enjoyed a war-less history since 1639, despite long periods of hostility, rivalry, deep hostility, near-war, almost-war and cold war. But their differences are by nature divided and often mutually exclusive despite their common unnamed foreign policy doctrine in favor of “neo-Third Worldism.”
Erdoğan and his men, for the Shiite mullahs in Tehran, are too Western, too little Muslim, too Sunni and too shrewd (for a Turk); they are probably a modern-day Trojan Horse in the eyes of their Shiite neighbors. And Ahmadinejad’s Iran, for the Sunni mullahs in Ankara, is too Shiite, discreetly too hostile/rivaling, too ambitious and possibly too unreliable. As one AKP “foreign policy connoisseur” recently told me: “We know they are suspicious about us despite all the polish on the outset. And they know we know.” Sounds like a challenging chess game.
Tehran’s suspicion that Ankara is probably “too Western and a modern-day Trojan Horse” was once again confirmed when late last month Turkey announced that it seized a cache of small arms and ammunitions aboard an Iranian cargo plane bound for Syria. Complying with and successfully executing a U.N. mandate that bans Iranian arms exports, Turkey, deservedly, won Western hearts and minds.
And the confirmation for Ankara’s suspicion that Tehran is probably too unreliable did not come too late when Iran touched a raw Turkish nerve. The mullahs have permitted the screening of Rigran Khzmalyan’s “Armin Wegner – Genocide Photographer” film which Tehran will host on April 24, adding flavor to the political meaning. The film on the Armenian genocide may also be broadcast on one of Iranian TV channels, newspapers reported. So, the show has been not much different across the Turkish-Iranian border since 1639.
Fast forward to 2005, an article in the British satire publication Private Eye read: “America and Britain today gave a stark warning to Iran that, unless it curbs its nuclear ambitions, they will do nothing. The fact that – the article then quotes former President George W. Bush as saying – unlike Iraq, Iran actually will have weapons of mass destruction that means both [British Prime Minister] Tony [Blair] and I are committed to doing nothing.” Those were the days when, as the headline of an article in this column read, Iran was “trouble, opportunity or both.” Six years later, “both” looks like the right answer.
And then fast forward to 2011, the fundamental – though not fundamental enough to block opportunist deals – differences between the makers and traders of fine Iranian carpets – Iranians and Turks – are still there: Muslim Turks want “smaller Israel,” whereas Muslim Iranians want “no Israel.”
The trouble is that the mullahs think they are smarter than all evil foreign men. They may be right. But they should not underestimate the Sunni mullahs, be they in Ankara or in Pennsylvania.
Source : Hurriyet Daily News
Since the spectacular ascension to power in late 2002 of Erdoğan’s Justice and Development Party, or AKP, secularist Turks have accused Turkey’s new elite of having a hidden agenda to turn Turkey into Iran. This column, however, has invariably argued that Iran would be the last role model for Turkey’s Islamist rulers. No, it was not only the unbridgeable sectarian difference; it was far more complex than that.
True, Iranian petrodollars are used to finance Islamic radicals like Khaled Meshaal in Syria, Moktada al-Sadr in Iraq and Hassan Nasrallah in Lebanon. True, the same petrodollars may have been used to finance less radical Turks through lucrative energy deals in Iran for the power center’s most beloved in Turkey.
True, President Mahmoud Ahmadinejad’s Iran and Erdoğan’s Turkey may be sharing a lot not necessarily in terms of love but of hate – hatred for the damned infidels. It is also true that the two neighbors have enjoyed a war-less history since 1639, despite long periods of hostility, rivalry, deep hostility, near-war, almost-war and cold war. But their differences are by nature divided and often mutually exclusive despite their common unnamed foreign policy doctrine in favor of “neo-Third Worldism.”
Erdoğan and his men, for the Shiite mullahs in Tehran, are too Western, too little Muslim, too Sunni and too shrewd (for a Turk); they are probably a modern-day Trojan Horse in the eyes of their Shiite neighbors. And Ahmadinejad’s Iran, for the Sunni mullahs in Ankara, is too Shiite, discreetly too hostile/rivaling, too ambitious and possibly too unreliable. As one AKP “foreign policy connoisseur” recently told me: “We know they are suspicious about us despite all the polish on the outset. And they know we know.” Sounds like a challenging chess game.
Tehran’s suspicion that Ankara is probably “too Western and a modern-day Trojan Horse” was once again confirmed when late last month Turkey announced that it seized a cache of small arms and ammunitions aboard an Iranian cargo plane bound for Syria. Complying with and successfully executing a U.N. mandate that bans Iranian arms exports, Turkey, deservedly, won Western hearts and minds.
And the confirmation for Ankara’s suspicion that Tehran is probably too unreliable did not come too late when Iran touched a raw Turkish nerve. The mullahs have permitted the screening of Rigran Khzmalyan’s “Armin Wegner – Genocide Photographer” film which Tehran will host on April 24, adding flavor to the political meaning. The film on the Armenian genocide may also be broadcast on one of Iranian TV channels, newspapers reported. So, the show has been not much different across the Turkish-Iranian border since 1639.
Fast forward to 2005, an article in the British satire publication Private Eye read: “America and Britain today gave a stark warning to Iran that, unless it curbs its nuclear ambitions, they will do nothing. The fact that – the article then quotes former President George W. Bush as saying – unlike Iraq, Iran actually will have weapons of mass destruction that means both [British Prime Minister] Tony [Blair] and I are committed to doing nothing.” Those were the days when, as the headline of an article in this column read, Iran was “trouble, opportunity or both.” Six years later, “both” looks like the right answer.
And then fast forward to 2011, the fundamental – though not fundamental enough to block opportunist deals – differences between the makers and traders of fine Iranian carpets – Iranians and Turks – are still there: Muslim Turks want “smaller Israel,” whereas Muslim Iranians want “no Israel.”
The trouble is that the mullahs think they are smarter than all evil foreign men. They may be right. But they should not underestimate the Sunni mullahs, be they in Ankara or in Pennsylvania.
Source : Hurriyet Daily News
Πέμπτη 7 Απριλίου 2011
"Φούρνε μου, εγώ σε έκτισα κι' εγώ θά σε γκρεμίσω"
Ο τίτλος του κειμένου είναι μιά παλιά Κυπριακή παροιμία.
Το newstime.gr προσπαθεί να προσεγγίσει την άγνωστη, μυστική κοινότητα των εξισλαμισθέντων Εβραίων από τη Θεσσαλονίκη που σήμερα ζουν στην Τουρκία. Ποιοι είναι οι περίφημοι «Θεσσαλονικείς» ή «Ντονμέδες» και γιατί αποτελούν την αγαπημένη εμμονή του τουρκικού αντισημιτισμού; Γιατί έχει αποδυθεί η χώρα σε ένα «κυνήγι μαγισσών»; Τι είναι αληθές και τι κακόηθες από όσα προσάπτονται στην κοινότητα, στην οποία ανήκουν οι Ραχσάν Έτσεβιτ, Κεμάλ Ντερβίς, οι εκλιπόντες Αμπντί Ιπεκτσί και Ισμαήλ Τζεμ, και μερικοί από τους σημαντικότερους επιχειρηματίες της χώρας; Ήταν ο Μουσταφά Κεμάλ Ντονμέ; Πώς αισθάνεται η νέα γενιά που έχει τις ρίζες της στην ομάδα;
Σε όλες τις χώρες του δυτικού κόσμου και της Μέσης Ανατολής, οι Εβραίοι (και σε μικρότερο βαθμό οι μασόνοι, οι Τσιγγάνοι, οι ομοφυλόφιλοι και οι «αιρετικοί» της κρατούσας θρησκείας) υπήρξαν αγαπημένοι αποδιοπομπαίοι τράγοι. Οι Εβραίοι εξακολουθούν να αποτελούν τους βαρβάρους – που τι θα κάναμε αν δεν υπήρχαν. Η εχθρότητα προς το γένος και τη θρησκεία των Εβραίων, ο αντισημιτισμός, βρίσκεται πίσω από τις περισσότερες θεωρίες συνωμοσίας, που αν και κωμικές αποτελούν αντικείμενο ακράδαντης, ανόητης και απόλυτης πίστης για πολύ κόσμο.
Ο αντισημιτισμός λοιπόν εξισούται με την απέχθεια και τον αταβιστικό φόβο των Εβραίων. Σε όλες τις χώρες, πλην μίας, τα κατεξοχήν θύματά του και ταυτόχρονα οι πρωταγωνιστές των θεωριών συνωμοσίας που παράγει είναι οι Εβραίοι. Την εξαίρεση αποτελεί η Τουρκία. Εδώ στο μάτι της εθνικής και συλλογικής φοβίας δε βρίσκονται πρώτοι «οι Εβραίοι», αλλά μία άλλη, άγνωστη και αφανής, κατηγορία προσώπων: οι «κρυπτο-Εβραίοι», γνωστοί ιστορικά ως «Σαμπεταϊστές» ή «Ντονμέδες». Πρόκειται για μία μυστική αίρεση του μεσσιανικού εβραϊσμού, τα μέλη της οποίας ζούσαν εξωτερικά ως Μουσουλμάνοι κυρίως στη Θεσσαλονίκη μέχρι την Ανταλλαγή των Πληθυσμών Ελλάδος – Τουρκίας. Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και την ιερή πόλη της αίρεσης. Με την Ανταλλαγή οι Ντονμέδες, που – τουλάχιστον τυπικά εμφανίζονταν ως Μουσουλμάνοι – αναγκάσθηκαν να μετοικήσουν στην Τουρκία. Έκτοτε, κύκλοι εθνικιστών και ισλαμιστών τους κατηγορούν για όλα όσα αντιλαμβάνονται ως δεινά που πλήττουν την Τουρκία.
Τα τελευταία χρόνια ο αντισημισμός μεσουρανεί στην Τουρκία, και μάλιστα προτού οι σχέσεις με το Ισραήλ πάρουν την κατιούσα και, από σχέσεις στρατηγικού εταίρου μετατραπούν σε σχέσεις ανοικτής ρήξης. Το Mein Kampf του Χίτλερ αποτέλεσε bestseller στην Τουρκία, ενώ δύο βιβλία μάλλον ύποπτων προθέσεων του (αριστερού, υποτίθεται) δημοσιογράφου Soner Yalçın πώλησαν ασύλληπτα για την Τουρκία νούμερα αντιτύπων. Το πρώτο, με τον τίτλο Efendi, Beyaz Türklerin Büyük Sırrı (Efendi, το Μέγα Μυστικό των Λευκών Τούρκων) ισχυρίζεται πως αποκαλύπτει τη μυστική εβραϊκή ταυτότητα της κοσμικής ελίτ που κυβερνά τη χώρα τον τελευταίο αιώνα. Το δεύτερο, Efendi II, υποτίθεται πως «ξεσκεπάζει» την εβραϊκή ταυτότητα επιφανών οικογενειών θρήσκων Μουσουλμάνων. Προστέθηκε το βιβλίο Tekelistan του Yalcın Küçük, που ασχολείται με την επιρροή των Ντονμέδων στην οικονομική ζωή της χώρας. Ογδόντα χρόνια μετά την άφιξη της περίεργης αυτής μυστικής κοινότητας στην Τουρκία, η χώρα έχει αποδυθεί σε ένα κυνήγι μαγισσών, με εθνικιστές, ισλαμιστές και «υπερπατριώτες» πάσας αποχρώσεων να προσπαθούν να βρουν ποιοοι ανάμεσα στους διάσημους της πολιτικής, της τέχνης και των επιχειρήσεων είναι Ντονμέ, ποια η δήθεν δράση και υποτιθέμενοι σκοποί τους.
Η κοινότητα των Ντονμέδων ζει ανέκαθεν μια ζωή κρυφή, όπως της επιβάλλουν οι δοξασίες της αποκρυφιστικής της θρησκείας. Από την εποχή όμως του ξεριζωμού από την πολυεθνική, πολυφωνική τότε ακόμη Θεσσαλονίκη και τη μετοικεσία σε μία Τουρκία κατειλημμένη από εθνικιστική υστερία, οι Ντονμέδες ζουν μες στο φόβο και την προσπάθεια άρνησης της ίδιας τους της ύπαρξης. Ποιοι είναι όμως αυτοί οι Ντονμέδες που τόσο απασχολούν την τουρκική λαϊκή φαντασία; Είναι πράγματι κρυφοί Εβραίοι, είναι «προοδευτικοί Μουσουλμάνοι καλής κοινωνίας»; Πώς αυτοπροσδιορίζονται; Υφίσταται κάποια κοινότητα και ίχνη κοινοτικής ζωής, ή αποτελούν όλα αυτά μία ιστορία του παρελθόντος; Τα ερωτήματα απασχολούν πολλούς, αλλά η διαλεύκανσή τους μοιάζει περισσότερο με κατασκοπεία και αστυνομικό μυθιστόρημα παρά με έρευνα: ο φόβος και οι κανόνες μυστικότητας δυσκολεύουν πολύ κάθε σχετική έρευνα.
Σαμπετάι Σεβή, ο «Μεσσίας της Σμύρνης»
Αν και στην Ελλάδα η σχετική ιστορία δεν είναι γνωστή, η Θεσσαλονίκη υπήρξε επί αιώνες μία πόλη με απόλυτη πλειοψηφία Εβραίων. Στο λιμάνι αυτό, συγκοινωνιακό κόμβο των Βαλκανίων, εγκατέστησαν οι Οθωμανικές αρχές μεγάλο αριθμό των Σεφαρδιτών, των Εβραίων της Ιβηρίας που απήλασαν οι Καθολικοί Βασιλείς το 1492 με το Έδικτο της Γρανάδας. Ο Σουλτάνος Μπεγιαζήτ Β τους προσκάλεσε να εγκατασταθούν στα Οθωμανικά εδάφη, καθώς το κράτος του είχε επιτακτική ανάγκη από πρόσωπα με τεχνικές γνώσεις, που θα μπορούσαν να μεταφυτεύσουν τους νεωτερισμούς της Ευρώπης. Παράλληλα, ο Σουλτάνος ήθελε να αναζοωγονήσει το εμπόριο, που είχε πληγεί από τους αιώνες των πολέμων στα Βαλκάνια πριν την Οθωμανική κατάκτηση.
Η Θεσσαλονίκη θεωρήθηκε πρόσφορο έδαφος για την εγκατάσταση των Εβραίων, πάντοτε με την ελπίδα της αναζωογόνησης του εμπορίου. Από το 1500 ως τις αρχές του 20ού αιώνα, η πόλη είχε σταθερά πλειοψηφία Εβραϊκή και Ισπανόφωνη. Την αποκάλεσαν «Μητέρα του Ισραήλ» και «Βαρκελώνη του Αιγαίου». Αναδείχθηκε στο σημαντικότερο κέντρο του Σεφαρδιτικού εβραϊσμού, την πιο ισπανόφωνη πόλη εκτός της Ιβηρίας και της Λατινικής Αμερικής, ενώ γέμισε συναγωγές και Ταλμουδικές σχολές και Εβραίους μυστικιστές της Καμπάλα.
Οι Εβραίοι της Ιβηρίας αποτελούσαν την πιο πολυάριθμη και πιο εκλεπτυσμένη ίσως ομάδα της Εβραϊκής διασποράς της εποχής της. Η μεσαωνική Ισπανία, τόσο η μουσουλμανική όσο και τα χριστιανικά της βασίλεια, αποτέλεσαν το κέντρο της καμπαλιστικής φιλοσοφίας και του εβραϊκού μεσσιανικού κινήματος. Το Έδικτο της Γρανάδας κάλεσε τους Σεφαρδίτες είτε να βαπτισθούν είτε να φύγουν από τις ισπανικές χώρες. Σύμφωνα με τη Σεφαρδιτική παράδοση, το ένα τρίτο των Σεφαρδιτών βαπτίσθηκε, το ένα τρίτο έφυγε στο Μαρόκο και τις Οθωμανικές χώρες και το ένα τρίτο μαρτύρησε για την πίστη του στα χέρια της Ιεράς Εξέτασης. Η έξοδος του 1492 προκάλεσε ένα βαθύ τραύμα για τον απανταχού Εβραϊσμό. Μεσσιανικές και μυστικιστικές αιρέσεις ξεφύτρωσαν απ’ άκρη σ’ άκρη του εβραϊκού κόσμου. Η καταστροφή, συμφορά του ξεριζωμού, οι συνεχείς διωγμοί και η οδύνη έκαναν πολλούς να πιστέψουν πως έφθανε η συντέλεια του κόσμου και ο Μεσσίας θα εμφανιζόταν «από στιγμή σε στιγμή». Ήταν η εποχή που στις θεολογικές σχολές των Εβραίων κυριαρχούσε η μελέτη των μυστικιστικών κειμένων της Καμπαλά.
Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον ευάλωτο σε μεσσιανικά κηρύγματα γεννήθηκε στη Σμύρνη, έτερη πόλη με σημαντική κοινότητα Σεφαρδιτών, ο Σαμπετάι Σεβή. Ο πατέρας του ήταν Εβραίος έμπορος υφασμάτων της Θεσσαλονίκης που μετοίκησε στη Σμύρνη. Η εικογένεια εικάζεται πως δεν ήταν Σεφαρδίτες, αλλά Ρωμανιώτες (ελληνοεβραίοι) με ρίζες στην Πάτρα. Ο Σεβή, προσωπικότητα χαρισματική, αναδείχθηκε Ραββίνος σε ηλικία δεκαεννέα μόλις ετών, και άρχισε να μελετά την Καμπάλα. Ο Σεβή υπέφερε από επιληπτικές κρίσεις και μάλλον ήταν μανιοκαταθλιπτικός.
Ο Σαμπετάι ξύπνησε μία ωραία πρωΐα το 1648 και ανακοίνωσε σε ένα στενό κύκλο μαθητών πως ναι, αυτός ήταν ο Μεσσίας. Οι ραββινικές αρχές της Σμύρνης, που προφανώς είδαν την εξουσία τους να κλονίζεται, τον αφόρισαν και ο Σεβή κατέφυγε στη «Μητέρα του Ισραήλ», τη γενέτειρα του πατέρα του, Θεσσαλονίκη. Έγινε δεκτός μετά βαΐων και κλάδων από την εκεί Εβραϊκή κοινότητα, και συνέχισε τα μεσσιανικά του κυρήγματα. Οι Ραββίνοι, σοκαρισμένοι από την αντισυμβατική συμπεριφορά του, τον εξεδίωξαν και από τη Θεσσαλονίκη, και αφού περιπλανήθηκε τις εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδος κατέληξε στην Πόλη. Μετά από μια σύντομη στάση εκεί συνέχισε τις περιπλανήσεις του, και ξεσήκωσε με τα κηρύγματά του τον Εβραϊκό κόσμο στο πόδι. Σκανδάλισε παντρευόμενος μια πρώην πόρνη, αλλά το πλήθος των Εβραίων που τον ακολούθησε μεγάλωνε μέρα με την ημέρα. Από το Άμστερνταμ ως τη Βαγδάτη, από τη Λισαβώνα ως την Υεμένη Εβραίοι πωλούσαν τα υπάρχοντά τους και ετοιμάζονταν να μεταναστεύουν στη Γη του Ισραήλ, πιστεύοντας ότι το 1666 θα εμφανιζόταν ο Μεσσίας και ότι αυτός ήταν ο Σαμπετάι Σεβή. Στις Οθωμανικές πόλεις του εμπορίου με σημαντικές εβραϊκές κοινότητες, όπως η Θεσσαλονίκη, η Σμύρνη, η Κωνσταντινούπολη, η Προύσσα, το εβραϊκό εμπόριο νέκρωσε.
Θορυβημένες οι Οθωμανικές αρχές ζήτησαν από εκείνες της Σμύρνης να στείλουν το Σεβή στην Πόλη για να ανακριθεί για το χάος που προκαλούσε. Ο Σεβή, ύστερα από περιπλάνηση στις κρατικές φυλακές, εμφανίσθηκε ενώπιον του Σουλτάνου στην Αδριανούπολη. Τον είχαν κατηγορήσει πως ετοίμαζε στάση, και ονειρευόταν να αποχωρίσει την Παλαιστίνη από την Οθωμανική διοίκηση. Ο Σουλτάνος Μεχμέτ Δ του έδωσε την επιλογή είτε να ασπασθεί το Ισλάμ, είτε να προτιμήσει το θάνατο. Προς μεγάλη απογοήτευση χιλιάδων οπαδών του, ο Σεβή επέλεξε να γίνει Μουσουλμάνος, το 1666.
Οι περισσότεροι από τις χιλιάδες των οπαδών του τον αποκήρυξαν ως ψευδοπροφήτη. Πολλοί μάλιστα αυτοκτόνησαν απογοητευμένοι. Ωστόσο, περίπου 300 οικογένειες (1500-2000 άτομα) τον ακολούθησαν, ασπαζόμενα οικειοθελώς το Ισλάμ. Έγιναν γνωστοί ως «Ντονμέδες», δηλαδή «γυριστοί» (από το τουρκικό ρήμα dönmek, γυρίζω) γιατί το «γύρισαν» στο Ισλάμ. Οι ίδιοι ωστόσο αναφέρονται στους εαυτούς τους ως «Μααμίν», από την εβραϊκή λέξη «πιστοί».
Marranos
Η πράξη του Σεβή δεν ήταν εντελώς παράδοξη κατά τα δεδομένα της τότε πρόσφατης εβραϊκής ιστορίας. Χιλιάδες Εβραίοι της Ισπανίας και της Πορτογαλίας είχαν προτιμήσει να βαπτισθούν Χριστιανοί για να γλιτώσουν την άμεση εξορία. Έμειναν γνωστή ως Conversos (προσήλυτοι) στην Ισπανία, ως Cristâos Novos (Νεοχριστιανοί) στην Πορτογαλία και με το περιφρονητικό παρώνυμο Marranos («χοιρινά») και στις δύο χώρες, ονομασία την οποία αργότερα αποδέχθηκαν με υπερηφάνεια. Οι περισσότεροι Marranos βαπτίσθηκαν μόνο «για τα μάτια του κόσμου», ενώ συνέχισαν να τηρούν τα εβραϊκά έθιμα μυστικά. Πολλοί κατέφυγαν μόλις μπόρεσαν στο Μαρόκο και την Οθωμανική επικράτεια, όπου, ελεύθεροι από τις πιέσεις της Ιεράς Εξέτασης επέστρεψαν στην πατρογονική τους θρησκεία. Πολλοί άλλοι κάηκαν ζωντανοί στα autos da fé της Ιεράς Εξέτασης. Ωστόσο, οι Ντονμέδες ασπάσθηκαν το Ισλάμ οικειοθελώς, όχι λόγο πιέσεων, και σε αυτό διαφέρουν από τους Marranos. Οι Εβραίοι τους διέγραψαν ως αποστάτες.
Γύρω από τον εξισλαμισμό του Σεβή αναπτύχθηκε μία παράδοξη θελογία. Ο ίδιος ισχυρίσθηκε πως ο εξισλαμισμός του δεν είχε σχέση με τη σταύρωση του Ιησού. Επρόκειτο για μία «κάθοδο στο κακό», με απώτατο στόχο την καταστροφή του σκότους. Οι οπαδοί του μίλησαν για την «ιερότητα της αμαρτίας», και, όπως και ο Σεβή, τηρούσαν εξωερικά τους τύπους του Ισλάμ και κατ’ ιδίαν έθιμα Εβραϊκά. Δημιουργήθηκε έτσι στη Θεσσαλονίκη μία ολιγάριθμη αλλά περίεργη κοινότητα, κλειστή και μυστική, που διατήρησε ως την Ανταλλαγή τη συνείδηση της καταγωγής της και εν πολλοίς την ισπανοεβραϊκή γλώσσα (djudeo – espanyol). H κοινότητα χωρίσθηκε αργότερα σε τρεις διαφορετικές ομάδες – Γιακουμπή, Καρατάς και Καπαντζή – ως αποτέλεσμα παιγνίων εξουσίας. Οι τρεις ομάδες διατηρούσαν κάκιστες σχέσεις και δεν παντρεύονταν μεταξύ τους.
Εβραϊκός Μυστικισμός υπό την μπέρτα του Ισλάμ, εσωστρέφεια και «περίεργα έθιμα»
Η προσωπικότητα του Σαμπετάι Σεβή, ψευδο-Μεσσία για όλους τους υπολοίπους, βρίσκεται στη βάση των ιδιαζουσών δοξασιών των Ντονμέδων. Η κοινότητα, που είναι γνωστή στην Τουρκία και ως Sabetaycılar (Σαμπεταϊστές) ή Selâniklilar (Θεσσαλονικείς) ζούσε μία ζωή μετεωριζόμενη μεταξύ δύο κόσμων. Στην εξωτερική, κοινωνική τους ζωή, τηρούσαν απαρεγκλίτως όλα τα έθιμα του Ισλάμ. Πήγαιναν στο τζαμί για τις καθημερινές προσευχές, οι γυναίκες τους κάλυπταν την κώμη τους, τηρούσαν την πολυγαμία, τη νηστεία του Ραμαζανίου, πήγαιναν στη Μέκκα για να το Χατζ. Στον ιδιωτικό τους βίο, ωστόσο, ακολουθούσαν το εβραϊκό ημερολόγιο, απήγγειλαν εβραϊκές προσευχές, διάβαζαν την Τορά και τηρούσαν τις εορτές του εβραϊσμού. Η βασική αρχή της κοινότητας, όπως μου τη μετέφεραν μέλη της, ήταν «μοιάσε [με Μουσουλμάνο] αλλά μη γίνεις» (benzet ama benzeme).
Το βασικό χαρακτηριστικό της κοινότητας ήταν οι αποκρυφιστικές, καμπαλιστικές δοξασίες της και μία ολόκληρη κουλτούρα μυστικότητας. Για το λόγο αυτό, πολλοί αρέσκονται να παρομοιάζουν τους Ντονμέδες με τους Μασόνους. Ο Σαμπετάι διέταξε τους οπαδούς του να τηρούν από τα Μουσουλμανικά έθιμα «ό,τι βλέπει το μάτι» και να μην ξεχωρίζουν κατ’ όψιν από τους πιστούς του Ισλάμ. Κατ’ ιδίαν, όμως, οι Σαμπεταϊστές παρέκκλιναν από όλους τους κανόνες της νέας τους θρησκείας. Για παράδειγμα, φρόντιζαν πάντα να τερματίζουν τη νηστεία τους του Ραμαζανίου πέντε λεπτά πριν αναφωνήσει το τέλος της ο μουεζίνης, ακυρώνοντάς την.
Στο κοινωνικό επίπεδο, το βασικό χαρακτηριστικό των Ντονμέδων ήταν η ενδογαμία. Απαγορευόταν αυστηρότατα ο γάμος με μέλη εκτός της κοινότητας, και μάλιστα τα μέλη των τριών της κλάδων ούτε παντρεύονταν ούτε συνεταιρίζονταν μεταξύ τους. Οι Ντονμέδες ζούσαν τη μυστική ζωή τους υπό ασφυκτική πειθαρχία. Παρά τον αρτηριοσκληρωτικό αυτό συντηρητισμό, η κοινότητα των «κρυπτο-Εβραίων» ήταν ανοικτή στους νεωτερισμούς του 19ου αιώνα. Διακρίθηκε στο εμπόριο, πρωτοστάτησε στην ίδρυση σχολείων – των πρώτων μεταξύ των μη Χριστιανών της Αυτοκρατορίας – που παρείχαν σύγχρονη εκπαίδευση, αλλά και στο κίνημα του Οθωμανικού εκσυχρονισμού.
Η κοινότητα είχε, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες, ιδιάζουσες δοξασίες και «παράδοξα» έθιμα. Και οι τρεις κλάδοι της πίστευαν στη μετεμψύχωση. Εκείνο για το οποίο γίνεται ο περισσότερος λόγος είναι η φήμη πως κατά τη διάρκεια μιας εορτής, της «Εορτής του Αρνιού» (Kuzu Bayramı) διαπράττονταν από μία από τις τρεις ομάδες, τους Καρακάς, σεξουαλικά όργια. Σύμφωνα με τη μυθολογία, που έχουν θρέψει αμέτρητα κείμενα και η προφορική παράδοση, οι Σαμπεταϊστές δεν επιτρεπόταν να αγγίξουν αρνίσιο κρέας ως την πρώτη ημέρα μετά την εαρινή ισημερία (21 Μαρτίου). Τα ξημερώματα της 22ας Μαρτίου, της πρώτης μέρας του χρόνου, στηνόταν ένα μεγαλόπρεπο δείπνο μεταξύ των ενηλίκων, με αρνίσιο κρέας. Μετά το φαγητό και τη διασκέδαση, έσβηναν, λέει η φήμη, τα κεριά, και στο σκοτάδι τα ζευγάρια αντάλασσαν ερωτικούς συντρόφους. Τα παιδιά που γεννιούνταν από εκείνη την ένωση τα θεωρούσαν ιερά.
«Όλοι οι Ντονμέδες έχουμε ακούσει αυτές τις φήμες, αλλά κανείς μας δεν ξέρει αν αποτελούν αλήθεια η μυθοπλασία. Αναφέρονται πάντως σε ένα απότερο παρελθόν» εξηγεί η Ν.Σ. Η στάση των Εβραίων και των Μουσουλμάνων μυστικιστών έναντι του σεξ ήταν πολύ ανοικτή και κατέρριπτε κοινωνικά ταμπού. Το γεγονός αυτό κάνει τις ιστορίες σχετικά με το Kuzu Bayramı να μη μοιάζουν απλές τερατολογίες. Ωσόσο, επιβάλλεται να συνυπολογίσει κανείς πως Μουσουλμάνοι και Εβραίοι συνήθιζαν να εκτοξεύουν κατηγορίες περί σεξουαλικής ασυδοσίας προς τις «αιρετικές» ομάδες που ήθελαν να απαξιώσουν ενώπιον της κοινής γνώμης ή που τις έβλεπαν ανταγωνιστικά. Σε κάθε περίπτωση, οι φήμες αυτές έχουν, σε μία κοινωνία όπως η τουρκική που διατηρεί πολύ προβληματική σχέση με τη σεξουαλικότητα, επισκιάσει κάθε άλλη πτυχή της έρευνας για τις παραδόσεις και το πολιτιστικό corpus της κοινότητας. Αποτελούν δε άλλη μία αιτία που τροφοδοτεί την απέχθεια των θρησκόλητπων και της δεξιάς προς τους Σαμπεταϊστές.
Γενί Τζαμί
Τα τελευταία χρόνια της Αυτοκρατορίας οι Ντονμέδες βγήκαν κάπως από το παραδοσιακό σκοτάδι, στο οποίο ζούσαν μια λάθρα ζωή, για να καταλάβουν ηγετικές θέσεις στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Θεσσαλονίκης. Οι επαύλεις των επιφανών μελών του κλάδου των Καπαντζή, οι γνωστές στους Θεσσαλονικείς βίλλες Αχμέτ και Μεχμέτ Καπαντζή, και το στολισμένο με αστέρια του Δαυίδ Γενί Τζαμί που κτίσθηκε για να εξυπηρετεία αποκελιστικά τους Ντονμέδες, αποτελούν την αρχιτεκτονική της μνήμη. Τα ιερά και τα νεκροταφεία της δε σώζονται.
Πρωτοστάτες στο Κίνημα των Νεοτούρκων: το μίσος των Ισλαμιστών
Κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι αρχές ουδέποτε ασχολήθηκαν με την ειλικρίνεια του ισλαμικού προσωπείου των Ντονμέ. Ο βασικός λόγος ήταν ότι οι περισσότεροι «Τούρκοι» ήταν προσήλυτοι Χριστιανοί οι ίδιοι, Έλληνες, Σλάβοι και Αρμένιοι, που μαζί με το Ισλάμ είχαν υιοθετήσει και την τουρκική γλώσσα. Ήταν απολύτως αδιάφορη για τους Οθωμανούς η εβραϊκή τους καταγωγή. Η είσοδός τους στη «σφαίρα του Ισλάμ» αρκούσε για να τους δώσει όλα τα προνόμια του Μουσουλμάνου, σε ένα κράτος όπου αυτή ήταν η επίσημη θρησκεία. Ούτε και ενδιέφερε εάν οι Ντονμέδες τηρούσαν «περίεργα έθιμα» κατ’ ιδίαν, η απέφευγαν τις επιμιξίες με άλλες ομάδες. Στο τουρκικό Ισλάμ έβριθαν τα τάγματα με περίεργες, συγκρητικές δοξασίες.
Βίλλα Αλλατίνι
Οι Ντονμέδες ήρθαν στο προσκήνιο και κατέστησαν αντικείμενο μίσους και καχυποψίας από τον ισλαμικό χώρο τα χρόνια της πολιτικής μεταρρύθμισης που κατέληξε στην καθαίρεση του Αμπντούλ Χαμίτ, τον εγκλεισμό του στη Βίλλα Αλλατίνι (της γνωστής οικογενείας Σεφαρδιτών) της Θεσσαλονίκης και την ανακήρυξη του Οθωμανικού Συντάγματος, το 1908. Χάρη στις διεθνείς εμπορικές τους διασυνδέσεις, τα συχνά ταξίδια τους στο εξωτερικό για εμπορικούς λόγους, την πολυγλωσσία και την καλή μόρφωσή τους, οι Ντονμέδες – μαζί με την κοινότητα των Σεφαρδιτών – έφεραν στη Θεσσαλονίκη όλες τις νέες ιδέες του διαφωτισμού από την Ευρώπη, και όλα τα πολιτικά ρεύματα της περιόδου. Αν ο ιδρυτής του Κομμουνιστικού Κινήματος στην Ελλάδα ήταν ο Σεφαρδίτης Αβραάμ Μπεναρόγια, πολύ νωρίτερα οι Ντονμέδες ήταν που προετοίμασαν την Επανάσταση του 1908. Οι ιδέες του Διαφωτισμού είχαν από τα τέλη του 18ου αιώνα μεταλαμπαδευθεί στους Έλληνες και τα άλλα χριστιανικά έθνη της Αυτοκρατορίας, και ενέπνευσαν τα κινήματα ανεξαρτησίας τους. Καθώς όμως οι Ντονμέδες ανήκαν τυπικά στη Μουσουλμανική κοινότητα, οι νέες ιδέες που έφεραν από την Ευρώπη χρησιμποιήθηκαν για τον πολιτικό εκσυχρονισμό του Σουλτανικού κράτους. Χάρη στους Ντονμέδες, η Θεσσαλονίκη έγινε το επίκεντρο της Οθωμανικής πολιτικής σκέψης και του κινήματος για συνταγματική διακυβέρνηση και εκσυγχρονισμό.
Πολλοί από τους ηγέτες του Κομιτάτου Ένωση και Πρόοδος (İttihad ve Terakkî Cemiyeti) ήταν Ντονμέδες. Είναι αδύνατο να προσδιορίσουμε ποιοι και πόσοι ακριβώς. Ακανθώδες ερώτημα για πολλούς Τούρκους, ερώτημα όχι ανοικτό στη δημόσια συζήτηση, είναι το αν ο ίδιος ο Μουσταφά Κεμάλ, ο ιδρυτής της κοσμικής Τουρκικής Δημοκρατίας, ήταν Ντονμέ. Η τουρκική συνείδηση έχει ταυτίσει όλες τις φωνές εκσυγχρονισμού, που ξεπήδησαν από την Οθωμανική Θεσσαλονίκη, με τους Σαμπαταϊστές. Στο λόγο του Nutuk, ο Κεμάλ αναφέρει πως υπήρξε σπίτι του υπήρξε έντονη διαφωνία σχετικά με την εκπαίδευση που θα του δινόταν. Η μητέρα του επιθυμούσε να σταλεί στο ιεροδιδασκαλείο, ενώ ο πατέρας του, κρατικός υπάλληλος, επιθυμούσε να λάβει σύγχρονη εκπαίδευση στο πρότυπο σχολείο που είχε ιδρύσει ο Ντονμέ Σεμσί Εφέντης. Ο Μουσταφά Κεμάλ κατέληξε στο τελευταίο. Αυτό δεν αποτελεί επ ουδενί απόδειξη πως ο πατέρας του εθνάρχη ήταν Ντονμέ. Πιθανότερη φέρεται η Αλβανική καταγωγή. Ωστόσο, οι Ισλαμιστές στην Τουρκία, που επιθυμούν να στηλιτεύσουν το όλο κίνημα του κεμαλικού εκσυγχρονισμού, προσάπτουν στον Κεμάλ πως ήταν «κρυπτο-Εβραίος».
Μουσταφά Κεμάλ, ιδρυτής της κοσμικής Τουρκικής Δημοκρατίας
Οι ισλαμιστές και ισλαμο-εθνικιστές δε συγχωρούν στους Ντονμέδες τη σημαντική τους συμμετοχή στο Κίνημα των Νοετούρκων. Θεωρούν ότι η το Κομιτάτο Ένωση και Πρόοδος διέπραξε μεγάλο ατόπημα με το να καθαιρέσει το Σουλτάνο – Χαλίφη και να εγκαθιδρύσει συνταγματική διακυβέρνηση. Αργότερα, ο «κρυπτο-Εβραίος» Μουσταφά Κεμάλ κατήργησε το Σουλτανάτο και το Χαλιφάτο ολωσδιόλου, αντικαθιστώντας τα με μία «άθεη Δημοκρατία», αντι-ισλαμική και «όργανο σιωνιστικών σχεδίων». Το ισλαμιστικό κίνημα, αν και όχι δημοσίως και υψηλοφώνως, καταδικάζει το κοσμικό κράτος ως προϊόν των κρυπτο-Εβραίων, και την κατάργηση της Σαρίας (ισλαμικού νόμου) ως άλλο ένα σχέδιο του «διεθνούς εβραϊσμού». Για τους ισλαμιστές, οι Ντονμέδες εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να ελέγχουν τη χώρα, και αυτοί είναι υπεύθυνοι για τη στενή συμπόρευσή της (μέχρι πρόσφατα) με το Ισραήλ. Φθάνουν στο σημείο να ισχυρίζονται ότι η Τουρκική Δημοκρατία αποτέλεσε «το πρώτο κράτος που δημιούργησαν οι Εβραίοι για τον εαυτό τους!»
«Ξένοι», υποκριτές και συνομώτες
Οι Ισλαμιστές καταλογίζουν λοιπόν στους Ντονμέδες τις πολιτικές αλλαγές που άρχισαν το 1908 και κατέληξαν το 1923 στην ίδρυση της «άθεης» Τουρκικής Δημοκρατίας. Η ακροδεξιά πάλι, που προωθεί και το σουνιτικό Ισλάμ αλλά και μία έννοια του τουρκισμού με φυλετικές βάσεις, θεωρεί τους Ντονμέδες «φυλετικά, θρησκευτικά, πολιτιστικά και ηθικά μη Τούρκους». Τους καταλογίζεται πως «εμφανίζονται» ως Τούρκοι και παρουσιάζονται ως Μουσουλμάνοι, με μόνο στόχο να προωθήσουν τις πολιτικές και θρησκευτικές τους επιδιώξεις για κηδεμονία.
Ο φασιστικών αντιλήψεων εθνικιστής Ριζά Νουρ, που αποτέλεσε μέρος της τουρκικής αντιπροσωπείας στη Συνθήκη της Λωζάννης, περιέγραψε στα απομνημονεύματά του τα συναισθήματά του για τους Ντονμέ. «Η καταστροφή είναι ότι εμφανίζονται σαν Τούρκοι. Είναι χειρότεροι από τους Έλληνες και τους Αρμενίους, γιατί είναι κρυφοί. Αυτό το ξένο στοιχείο, αυτό το παράσιτο, κρύβεται μέσα στο αίμα μας. Βάφουν τα πρόσωπά τους και τα μάτια τους με το αίμα μας για να μας μοιάσουν». Οι απόψεις αυτές αποτυπώνουν επακριβώς τις απόψεις των εθνικιστών και των θρήσκων μέχρι σήμερα. Για τους εθνικιστές, πρόσθετος λόγος μίσους είναι το γεγονός ότι πολλοί Σαμπεταϊστές δημοσιογράφοι και πολιτικοί υιοθέτησαν σοσιαλιστικές αντιλήψεις. Οι ακροδεξιοί τονίζουν πως ο Μαρξ ήταν εβραϊκής καταγωγής, και προπαγανδίζουν πως ο κομμουνισμός και ο σοσιαλισμός, αλλά και κάθε άλλη ιδέα «που εχθρεύεται το Ισλάμ», είναι αποκύημα των Εβραίων – φανερών ή κρυφών.
Από τα πρώτα χρόνια της Τουρκικής Δημοκρατίας, στη δημιουργία της οποίας τόσο βοήθησαν, οι Ντονμέδες βρίσκονται σε συνεχή διωγμό. Από τη Θεσσαλονίκη και τις πόλεις της Μακεδονίας όπου ζούσαν μετοίκησαν κυρίως στην Πόλη και τη Σμύρνη, αλλά και σε πλήθος άλλες τουρκικές πόλεις. Ο Ατατούρκ επέμεινε να εγκατασταθούν σε πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη και η Προύσσα, για να τονωθεί το εκεί εμπόριο. Ο Ινονού, πάλι, που διαπνεόταν από έναν εθνικισμό φασιστικών αποχρώσεων, είχε επιχειρήσει να τους διασπείρει σε όλη την επικράτεια, ώστε να αφομοιωθούν στη μουσουλμανική πλειοψηφία. «Ο ξεριζωμός έκανε τους Μα’αμίν να χάσουν την κοινοτική τους οργάνωση, τη συνοχή και τον ιστό τους. Εξανάγκασε πολλούς να εξοιμοιωθούν στο τουρκικό – μουσουλμανικό περιβάλλον» μου εξηγεί ο Μ.Σ, μέλος της κοινότητας, που διατηρεί σημαντική θέση εντός της ιεραρχίας του κλάδου των Καρακάς.
Σμύρνη
Μετά την εγκατάστασή τους στην Τουρκία, οι Σαμπεταϊστές διακρίθηκαν στη δημοσιογραφία, την πολιτική και το εμπόριο. Από τους κόλπους της κοινότητας ξεπήδησαν από πολύ νωρίς διανοούμενοι του εθνικιστικού χώρου, όπως η Χαλιντέ Εντίπ Αντιβάρ, δημοσιογράφοι, όπως ο Αχμέτ Εμίν Γιαλμάν, η Σαμπίχα Σερτέλ και ο Σεντάτ Σιμαβί, και δυναστείες επιχειρηματιών, όπως οι οικογένειες Ετζατζήμπασι και Ακκιόκ. Η επιτυχία των Ντονμέδων, που εν πολλοίς οφείλεται στην καλή μόρφωση και τις εμπειρίες τους από τη Θεσσαλονίκη, προκάλεσε το φθόνο του τουρκικού κοινού. Μετά τη γενοκτονία των Αρμενίων και την έξοδο των Ελλήνων, οι μουσουλμάνοι ήλπιζαν πως θα αναλάμβαναν πια τα ηνία του εμπορίου. Είδαν όμως στην εμπροσθοφυλακή της οικονομικής ζωής μια ομάδα που ο εθνικισμός της νέας Δημοκρατίας – που παρά τη διακηρυγμένη εκκοσμίκευσή της έθετε το σουνιτικό Ισλάμ, μαζί με την τουρκική γλώσσα, ως βάση για την αποδοχή – και φυλετικά και θρησκευτικά «ξένους».
Ντονμέδες και Εβραίοι δεν είχαν ποτέ καλές σχέσεις. «Οι Μααμίν αποτελούμε ξεχωριστή θρησκευτική ομάδα, χωρισμένη στα τρία παρακλάδια της. Δεν είμαστε Εβραίοι, ούτε κρυπτο-Εβραίοι, και δε θέλουμε να θεωρούμαστε τέτοιοι» εξηγεί ο Μ.Σ. «Οι Σαμπεταϊστές θα μπορούσαν να επιστρέψουν στον εβραϊσμό αν ήθελαν, μετά την κατάργηση της Σαρία. Μόνο ένας όμως το έκανε, από την ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Και να θέλαμε όμως να γυρίσουμε στον Εβραϊσμό, δε θα μας δέχονταν οι Ραββίνοι».
Τόσο οι Εβραίοι όσο και οι Σαμπεταϊστές αφοσιώθηκαν με πάθος στην εξυπηρέτηση του τουρκικού εθνικιστικού ιδεώδους, σε μία προσπάθεια να γίνουν αποδεκτοί. Η συνταγή, ωστόσο, δεν πέτυχε. Η τραγικότερη απόδειξη της αποτυχίας ήταν ο Φόρος Περιουσίας, που επιβλήθηκε το 1942. Ο υπολογισμός υπέρογκων ποσών δεν έπληξε μόνο τους Έλληνες, Αρμενίους και Εβραίους, αλλά και τους Ντονμέδες. Από το γεγονός ότι το κράτος γνώριζε τα μέλη της αίρεσης πολλοί συνάγουν το συμπέρασμα πως οι μυστικές υπηρεσίες τηρούσαν λίστες με τα ονόματα των μελών της αίρεσης. «Αν και η κοινωνία δεν γνωρίζει τους περισσότερους από εμάς, οι υπηρεσίες ασφαλείας μας έχουν καταγεγραμμένους, όπως και τους Αλεβίτες, τη φιλελεύθερη αυτή Ισλαμική αίρεση. Ξέρουν ποιοι είμαστε» λέει ο Μ.Σ.
Η κοινότητα επεβίωσε του Φόρου Περιουσίας, και πολλά μέλη της διακρίθηκαν σε κάθε τομέα της δημόσιας ζωής. Πολιτικές μορφές όπως η Ραχσάν Έτζεβιτ, ο Ισμαήλ Τζεμ [Ιπεκτσί], ο Κεμάλ Ντερβίς, ηθοποιοί, τραγουδιστές, συγγραφείς, στρατιωτικοί, διπλωμάτες, επιχειρηματίες όπως οι Cem Boyner και Dinç Bilgin προέρχονται από την κοινότητα αυτή των «Θεσσαλονικέων». Κάποιοι υπολογίζουν τα μέλη της σε 25 – 50 000 άτομα, αλλά οι διαφωνίες είναι πολύ έντονες σήμερα σχετικά με το εάν υφίσταται όντως κοινότητα και κοινοτική και θρησκευτική ζωή. Και ο ισχυρισμός ότι δήθεν ελέγχουν τη χώρα μοιάζει κωμικός, καθώς υπήρξαν πολλοί περισσότεροι οι Αλεβίτες και οι ελευθεροτέκτονες (όπως ο Ντεμιρέλ) που ανέλαβαν τα ηνία του κράτους.
«Τα πάντα ανήκουν στο παρελθόν, θρησκεία μας είναι η εκκοσμίκευση»
«Κρατούμε την καταγωγή μας κρυφή, επειδή η χώρα ολόκληρη έχει επιδοθεί σε ένα κυνήγι μαγισσών. Οι ισλαμιστές ειδικότερα μας αποδίδουν όλα τα στοιχεία και όλες τις ευθύνες που παραδοσιακά αποδίδονται στους Εβραίους από τους αντισημίτες. Φοβόμαστε» μου λέει ο νεαρός που έχει ρίζες Ντονμέ και συστήνεται με το ψευδώνυμο Barry Kapanci. Έχει τις ρίζες του στη γνωστή οικογένεια των Μααμίν, που μας άφησε τις δύο βίλλες στη Θεσσαλονίκη. «Μόνο το 10% των ονομάτων μας είναι κτυπητά. Εμείς είμαστε οι άτυχοι. Όσο για τους άλλους, δεν μπορείς να φανταστείς το μυστικό τους» λέει. «Και δε ζούσαν όλοι οι Μααμίν στη Θεσσαλονίκη. Πολλοί διέμεναν σε άλλες πόλεις της Μακεδονίας, στη Ρόδο, στη Βουλγαρία.
Η γιαγιά του πατέρα του Barry γεννήθηκε το 1910 στη βίλλα Αχμέτ Καπαντζή στη Θεσσαλονίκη. Η μητέρα του, που πέθανε νέα, όταν ο Barry ήταν έφηβος, ήταν Αμερικανίδα. Ο νεαρός εξηγεί πως από τα πρώτα χρόνια της Δημοκρατίας έλαβε τέλος, σε μεγάλο βαθμό, η παλαιότερη απαγόρευση των γάμων εκτός κοινότητας. «Ήμουν εννέα χρονών όταν ο πατέρας μου μού είπε το μυστικό. Τότε ζούσαμε στις ΗΠΑ» λέει ο Barry, που είναι μοναχοπαίδι. «Με κάθισε μπροστά του στον καναπέ και μου είπε πως οι πρόγονοί του ήταν όλοι Εβραίοι, που αναγκάσθηκαν να αλλάξουν θρησκεία το 17ο αιώνα. Ανέφερε και το όνομα του Μεσσία. Δε χρησιμοποίησε τη λέξη Μεσσίας, αλλά Προφήτης. Όλοι όσοι τον πίστεψαν, μου είπε, αναγκάσθηκαν να γίνουν Μουσουλμάνοι και να πάρουν Τουρκικά ονόματα για να ζήσουν. Αλλά έμεναν κρυφά Εβραίοι. Ταυτόχρονα με εξόρκισε να το κρατήσω μυστικό, να μην το πω σε κανένα».
Είναι όμως άπειρες οι οικογένειες που απέκρυψαν την καταγωγή αυτή από τα παιδιά τους. «Δυστυχώς μας μισούν όλοι, θρήσκοι, φασίστες, αριστεροί, για διαφορετικούς ο καθένας λόγους. Το να βγεις και να δηλώσεις την ταυτότητά σου δε θα σου έφερνε τίποτε καλό. Κάθε μήνα σχεδόν βγαίνει ένα νέο βιβλίο με δυσφημιστικό για μας περιεχόμενο. Εκθέτουν τα ονόματά μας. Μας εμπλέκουν σε κάθε είδος συνομωσίες». Ήδη από την εγκατάστασή τους στην Τουρκία, πολλοί γονείς θέλησαν να θάψουν την καταγωγή αυτή και όλες τις παραδόσεις και τα έθιμα της Σαμπεταϊκής θρησκείας, ώστε τα παιδιά τους να ενσωματωθούν στον εθνικό κορμό.
Ο G.O από τη Σμύρνη επιβεβαιώνει τα όσα λέει ο Barry Kapancı. «Ανακάλυψα μόνος μου στα δεκαπέντε μου ότι είχαμε αυτή την καταγωγή. Διασταύρωσα τις ιστορίες της γιαγιάς μου με ονόματα συγγενών μας, που όσοι μας κυνηγούν τους κατονομάζουν ως Σαμπεταϊστές. Και έτσι κατάλαβα» εξηγεί ο G.O. «Ο πατέρας μου είναι verde, μόνο η μητέρα μου είναι Μααμίν» εξηγεί, χρισιμοποιώντας για τον πατέρα του την ισπανική λέξη για το χρώμα πράσινο. Οι «Θεσσαλονικείς» τη χρησιμοποιούν για να δηλώσουν τους Τούρκους, καθώς το πράσινο είναι το χρώμα του Ισλάμ.
«Δεν κατάγονται όλοι οι Μααμίν από τη Θεσσαλονίκη. Ούτε ήταν όλοι μεγαλοαστοί. Η δική μου οικογένεια δεν έχει σχέση με εκείνη του Barry. Ήταν χωριάτες, και κατάγονταν από ένα χωριό κοντά στην Καβάλα. Το όνομα της γιαγιάς μου συγκαταλέγεται στον κλάδο των Καρακάς, όπως με πληροφόρησαν» λέει. «Μισώ τη γιαγιά μου. Πώς μπορεί να μας το έκρυψε; Αυτή δεν είναι μόνο δική της προσωπική ιστορία, αλλά ιστορία όλων μας. Είναι μια γριά εγωίστρια». Παραπονιέται πως είναι πάρα πολύ δύσκολο να ερευνήσεις την κοινότητα και να μάθεις για το πολιτιστικό της απόθεμα από παραδόσεις, ακόμη και αν έχεις καταγωγή Ντονμέ. «Όλοι είναι τρομοκρατημένοι, καθώς όσοι συνήθως ενδιαφέρονται για το παρελθόν μας είναι είτε για να μας στιγματίσουν, είτε από κάποιο νοσηρό ενδιαφέρον για τα όργια της Γιορτής του Αρνού. Το να πλησιάζεις και να ρωτάς τους Ντονμέ είναι σα να χώνεις ένα ραβδί μέσα σε μία τεράστια σφηγκοφωλιά. Πανικοβάλλονται, σε εχθρεύονται, σε απειλούν».
Ο G.O. έπαθε αρχικά σοκ όταν έμαθε τα της καταγωγής του, ενώ η μητέρα του έπαθε ακόμη μεγαλύτερο σοκ. Τον ικέτευσε να μην αποκαλύψει τίποτε στον κοινωνικό τους περίγυρο. Η γιαγιά του ακόμη αρνείται όσα της λέει, υπεκφεύγει και δεν επιβεβαιώνει τίποτε. «Αρνείται να απαντήσει σε ερωτήσεις, κάνει πως δεν καταλαβαίνει τι τη ρωτώ». Εκείνος λέει πως δεν τον απασχολεί. Δε φοβάται τους θρήσκους και τους φασίστες, ενώ θέλει να ζήσει μόνιμα στην Ιταλία.
Οι δύο νέοι αντιπροσωπεύουν δύο εντελώς διαφορετικές στάσεις έναντι στην ιδιαίτερη αυτή τους καταγωγή. Ο G.O ετοιμάζεται να αλλάξει θρησκεία, προσχωρώντας στον Εβραϊσμό. Έχει μάλιστα χτυπήσει στο μπράτσο ένα μεγάλο τατουάζ με τα εβραϊκά γράμματα עמת . Σχηματίζουν τη λέξη «emet», αλήθεια, στην εβραϊκή. Πρόκειται για καμπαλιστικό σύμβολο. «Αισθανόμουν μία έλξη για τον εβραϊσμό και πριν ακόμη μάθω για την καταγωγή μου. Τώρα στη Ρώμη ετοιμάζομαι να περάσω κατήχηση και μαθαίνω εβραϊκά. Στην ίδια την Τουρκία δε μου επιτρέπουν να αλλάξω. Η Αρχιραββινεία εδώ μεριμνά ιδιαίτερα να μη σχετίζεται με τους Μααμίν, για να μη τη συνδέει η κοινή γνώμη με όσες θεωρίες συνομωσίας μας καταλογίζουν.» Σε ολόκληρη την τουρκική ιστορία μόνο μία φορά επετράπη σε Μουσουλμάνο (Ντονμέ) να αλλαξοπιστήσει και να ασπασθεί τον Εβραϊσμό από τις εδώ ραββινικές αρχές. Πρόκειται για το συγγραφέα και ερευνητή Ιλγκάζ Ζορλού. «Αλλά ήδη πήγα στην αστυνομία και ζήτησα να αντικατασταθεί η λέξη Ισλάμ στην ταυτότητά μου με Εβραίος. Σήμερα μπορείς πια να δηλώσεις ό,τι θρησκεία επιθυμείς, και δε σε ρωτούν. Έκανα μία αίτηση και μου άλλαξαν αμέσως την καταχώρηση. Δεν αισθάνομαι Τούρκος και δεν επιθυμώ να με συγχέουν με αυτό το γκρουπ. Οι συγγενείς μου, πάλι, δεν αισθάνονται καθόλου Εβραίοι. Αισθάνονται Τούρκοι 100%, αλλά Τούρκοι χωρίς θρησκεία».
Ο Barry πάλι τονίζει πως δεν αισθάνεται καθόλου μειονότητα. «Δεν είμαι μειονότητα εθνικά, ίσως μόνο πολιτικά, καθώς για μένα και την οικογένειά μου οι αρχές του κοσμικού κράτους και ο απόλυτος περιορισμός της θρησκείας στην ιδιωτική ζωή έχουν μέγιστη σημασία» λέει. «Εβραίοι ήταν οι απώτεροι πρόγονοί μας. Εμείς δεν είμαστε Εβραίοι. Δεν είμαστε ούτε Μουσουλμάνοι. Είμαστε ίσως η πρώτη ομάδα παγκοσμίως που αποδέχθηκε ως θρησκεία της την ίδια την εκκοσμίκευση.» Για τον απόγονο των Kapancı, η περίπτωση του G.O. είναι μοναδική, κάτι που παραδέχεται και ο ίδιος ο φίλος του. «Από το 1880 και μετά, οι νέοι των Μααμίν εγκατέλειψαν σε μεγάλο βαθμό τη θρησκεία. Μόνο κάποιες ομάδες των Καρακάς, όπως ο Μ.Σ, τηρούν ακόμη κάποια έθιμα, γνωρίζουν κάποιες προσευχές. Οι περισσότερες οικογένειες θέλησαν να κάνουν τα παιδιά τους άθρησκους, μορφωμένους Τούρκους αστούς. Ακόμη και μετά την εγκατάλειψη των δοξασιών μας, οι οικογένειες διατήρησαν κάποια έθιμα, κάποιες φράσεις της djudeo – espanyol, ενώ έφτιαχναν σεφαρδίτικα φαγητά. Και αυτά όμως έχουν όλα χαθεί. Ακόμη και η απαγόρευση του γάμου εκτός της συγκεκριμένης ομάδας Μααμίν εξέλιπε πριν δύο γενιές. Η κοινότητα δεν υπάρχει πλέον ως κοινότητα. Επιβιώνουν μόνο κάποιες μνήμες, κάποια συνείδηση καταγωγής, ανάμεσα σε νέους που βλέπουν με νοσταλγία και ρομαντισμό την ιδιαιτερότητα αυτή της οικογενειακής τους ιστορίας».
Ο Barry προβλέπει πως σε σαράντα χρόνια το πολύ δε θα υπάρχει στην Τουρκία ούτε ένας Σαμπεταϊστής που να γνωρίζει τα έθιμα, τις προσευχές, τις δοξασίες της ομάδας. «Κανείς νέος εξάλλου δεν ενδιαφέρεται για την παλιά θρησκεία. Αυτό που μας ενώνει είναι η αντίθεσή μας στους Ισλαμιστές». Και τελικά; Ήταν ο Κεμάλ Ντονμέ; «Δεν το ξέρω. Δεν υπάρχει κανένα τέτοιο στοιχείο. Αλλά και να ήξερα κάτι σχετικά, δε θα το έλεγα. Θα επιβεβαίωνε όλες τις θεωρίες των ισλαμιστών, για έναν κρυπτο-Εβραίο που διέλυσε το Χαλιφάτο και ίδρυσε ένα κοσμικό κράτος. Αυτό το κοσμικό κράτος δεν είναι για Εβραίους. Είναι για τους Τούρκους, για όλους μας.»
Source : newstime
Το newstime.gr προσπαθεί να προσεγγίσει την άγνωστη, μυστική κοινότητα των εξισλαμισθέντων Εβραίων από τη Θεσσαλονίκη που σήμερα ζουν στην Τουρκία. Ποιοι είναι οι περίφημοι «Θεσσαλονικείς» ή «Ντονμέδες» και γιατί αποτελούν την αγαπημένη εμμονή του τουρκικού αντισημιτισμού; Γιατί έχει αποδυθεί η χώρα σε ένα «κυνήγι μαγισσών»; Τι είναι αληθές και τι κακόηθες από όσα προσάπτονται στην κοινότητα, στην οποία ανήκουν οι Ραχσάν Έτσεβιτ, Κεμάλ Ντερβίς, οι εκλιπόντες Αμπντί Ιπεκτσί και Ισμαήλ Τζεμ, και μερικοί από τους σημαντικότερους επιχειρηματίες της χώρας; Ήταν ο Μουσταφά Κεμάλ Ντονμέ; Πώς αισθάνεται η νέα γενιά που έχει τις ρίζες της στην ομάδα;
Σε όλες τις χώρες του δυτικού κόσμου και της Μέσης Ανατολής, οι Εβραίοι (και σε μικρότερο βαθμό οι μασόνοι, οι Τσιγγάνοι, οι ομοφυλόφιλοι και οι «αιρετικοί» της κρατούσας θρησκείας) υπήρξαν αγαπημένοι αποδιοπομπαίοι τράγοι. Οι Εβραίοι εξακολουθούν να αποτελούν τους βαρβάρους – που τι θα κάναμε αν δεν υπήρχαν. Η εχθρότητα προς το γένος και τη θρησκεία των Εβραίων, ο αντισημιτισμός, βρίσκεται πίσω από τις περισσότερες θεωρίες συνωμοσίας, που αν και κωμικές αποτελούν αντικείμενο ακράδαντης, ανόητης και απόλυτης πίστης για πολύ κόσμο.
Ο αντισημιτισμός λοιπόν εξισούται με την απέχθεια και τον αταβιστικό φόβο των Εβραίων. Σε όλες τις χώρες, πλην μίας, τα κατεξοχήν θύματά του και ταυτόχρονα οι πρωταγωνιστές των θεωριών συνωμοσίας που παράγει είναι οι Εβραίοι. Την εξαίρεση αποτελεί η Τουρκία. Εδώ στο μάτι της εθνικής και συλλογικής φοβίας δε βρίσκονται πρώτοι «οι Εβραίοι», αλλά μία άλλη, άγνωστη και αφανής, κατηγορία προσώπων: οι «κρυπτο-Εβραίοι», γνωστοί ιστορικά ως «Σαμπεταϊστές» ή «Ντονμέδες». Πρόκειται για μία μυστική αίρεση του μεσσιανικού εβραϊσμού, τα μέλη της οποίας ζούσαν εξωτερικά ως Μουσουλμάνοι κυρίως στη Θεσσαλονίκη μέχρι την Ανταλλαγή των Πληθυσμών Ελλάδος – Τουρκίας. Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και την ιερή πόλη της αίρεσης. Με την Ανταλλαγή οι Ντονμέδες, που – τουλάχιστον τυπικά εμφανίζονταν ως Μουσουλμάνοι – αναγκάσθηκαν να μετοικήσουν στην Τουρκία. Έκτοτε, κύκλοι εθνικιστών και ισλαμιστών τους κατηγορούν για όλα όσα αντιλαμβάνονται ως δεινά που πλήττουν την Τουρκία.
Τα τελευταία χρόνια ο αντισημισμός μεσουρανεί στην Τουρκία, και μάλιστα προτού οι σχέσεις με το Ισραήλ πάρουν την κατιούσα και, από σχέσεις στρατηγικού εταίρου μετατραπούν σε σχέσεις ανοικτής ρήξης. Το Mein Kampf του Χίτλερ αποτέλεσε bestseller στην Τουρκία, ενώ δύο βιβλία μάλλον ύποπτων προθέσεων του (αριστερού, υποτίθεται) δημοσιογράφου Soner Yalçın πώλησαν ασύλληπτα για την Τουρκία νούμερα αντιτύπων. Το πρώτο, με τον τίτλο Efendi, Beyaz Türklerin Büyük Sırrı (Efendi, το Μέγα Μυστικό των Λευκών Τούρκων) ισχυρίζεται πως αποκαλύπτει τη μυστική εβραϊκή ταυτότητα της κοσμικής ελίτ που κυβερνά τη χώρα τον τελευταίο αιώνα. Το δεύτερο, Efendi II, υποτίθεται πως «ξεσκεπάζει» την εβραϊκή ταυτότητα επιφανών οικογενειών θρήσκων Μουσουλμάνων. Προστέθηκε το βιβλίο Tekelistan του Yalcın Küçük, που ασχολείται με την επιρροή των Ντονμέδων στην οικονομική ζωή της χώρας. Ογδόντα χρόνια μετά την άφιξη της περίεργης αυτής μυστικής κοινότητας στην Τουρκία, η χώρα έχει αποδυθεί σε ένα κυνήγι μαγισσών, με εθνικιστές, ισλαμιστές και «υπερπατριώτες» πάσας αποχρώσεων να προσπαθούν να βρουν ποιοοι ανάμεσα στους διάσημους της πολιτικής, της τέχνης και των επιχειρήσεων είναι Ντονμέ, ποια η δήθεν δράση και υποτιθέμενοι σκοποί τους.
Η κοινότητα των Ντονμέδων ζει ανέκαθεν μια ζωή κρυφή, όπως της επιβάλλουν οι δοξασίες της αποκρυφιστικής της θρησκείας. Από την εποχή όμως του ξεριζωμού από την πολυεθνική, πολυφωνική τότε ακόμη Θεσσαλονίκη και τη μετοικεσία σε μία Τουρκία κατειλημμένη από εθνικιστική υστερία, οι Ντονμέδες ζουν μες στο φόβο και την προσπάθεια άρνησης της ίδιας τους της ύπαρξης. Ποιοι είναι όμως αυτοί οι Ντονμέδες που τόσο απασχολούν την τουρκική λαϊκή φαντασία; Είναι πράγματι κρυφοί Εβραίοι, είναι «προοδευτικοί Μουσουλμάνοι καλής κοινωνίας»; Πώς αυτοπροσδιορίζονται; Υφίσταται κάποια κοινότητα και ίχνη κοινοτικής ζωής, ή αποτελούν όλα αυτά μία ιστορία του παρελθόντος; Τα ερωτήματα απασχολούν πολλούς, αλλά η διαλεύκανσή τους μοιάζει περισσότερο με κατασκοπεία και αστυνομικό μυθιστόρημα παρά με έρευνα: ο φόβος και οι κανόνες μυστικότητας δυσκολεύουν πολύ κάθε σχετική έρευνα.
Σαμπετάι Σεβή, ο «Μεσσίας της Σμύρνης»
Αν και στην Ελλάδα η σχετική ιστορία δεν είναι γνωστή, η Θεσσαλονίκη υπήρξε επί αιώνες μία πόλη με απόλυτη πλειοψηφία Εβραίων. Στο λιμάνι αυτό, συγκοινωνιακό κόμβο των Βαλκανίων, εγκατέστησαν οι Οθωμανικές αρχές μεγάλο αριθμό των Σεφαρδιτών, των Εβραίων της Ιβηρίας που απήλασαν οι Καθολικοί Βασιλείς το 1492 με το Έδικτο της Γρανάδας. Ο Σουλτάνος Μπεγιαζήτ Β τους προσκάλεσε να εγκατασταθούν στα Οθωμανικά εδάφη, καθώς το κράτος του είχε επιτακτική ανάγκη από πρόσωπα με τεχνικές γνώσεις, που θα μπορούσαν να μεταφυτεύσουν τους νεωτερισμούς της Ευρώπης. Παράλληλα, ο Σουλτάνος ήθελε να αναζοωγονήσει το εμπόριο, που είχε πληγεί από τους αιώνες των πολέμων στα Βαλκάνια πριν την Οθωμανική κατάκτηση.
Η Θεσσαλονίκη θεωρήθηκε πρόσφορο έδαφος για την εγκατάσταση των Εβραίων, πάντοτε με την ελπίδα της αναζωογόνησης του εμπορίου. Από το 1500 ως τις αρχές του 20ού αιώνα, η πόλη είχε σταθερά πλειοψηφία Εβραϊκή και Ισπανόφωνη. Την αποκάλεσαν «Μητέρα του Ισραήλ» και «Βαρκελώνη του Αιγαίου». Αναδείχθηκε στο σημαντικότερο κέντρο του Σεφαρδιτικού εβραϊσμού, την πιο ισπανόφωνη πόλη εκτός της Ιβηρίας και της Λατινικής Αμερικής, ενώ γέμισε συναγωγές και Ταλμουδικές σχολές και Εβραίους μυστικιστές της Καμπάλα.
Οι Εβραίοι της Ιβηρίας αποτελούσαν την πιο πολυάριθμη και πιο εκλεπτυσμένη ίσως ομάδα της Εβραϊκής διασποράς της εποχής της. Η μεσαωνική Ισπανία, τόσο η μουσουλμανική όσο και τα χριστιανικά της βασίλεια, αποτέλεσαν το κέντρο της καμπαλιστικής φιλοσοφίας και του εβραϊκού μεσσιανικού κινήματος. Το Έδικτο της Γρανάδας κάλεσε τους Σεφαρδίτες είτε να βαπτισθούν είτε να φύγουν από τις ισπανικές χώρες. Σύμφωνα με τη Σεφαρδιτική παράδοση, το ένα τρίτο των Σεφαρδιτών βαπτίσθηκε, το ένα τρίτο έφυγε στο Μαρόκο και τις Οθωμανικές χώρες και το ένα τρίτο μαρτύρησε για την πίστη του στα χέρια της Ιεράς Εξέτασης. Η έξοδος του 1492 προκάλεσε ένα βαθύ τραύμα για τον απανταχού Εβραϊσμό. Μεσσιανικές και μυστικιστικές αιρέσεις ξεφύτρωσαν απ’ άκρη σ’ άκρη του εβραϊκού κόσμου. Η καταστροφή, συμφορά του ξεριζωμού, οι συνεχείς διωγμοί και η οδύνη έκαναν πολλούς να πιστέψουν πως έφθανε η συντέλεια του κόσμου και ο Μεσσίας θα εμφανιζόταν «από στιγμή σε στιγμή». Ήταν η εποχή που στις θεολογικές σχολές των Εβραίων κυριαρχούσε η μελέτη των μυστικιστικών κειμένων της Καμπαλά.
Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον ευάλωτο σε μεσσιανικά κηρύγματα γεννήθηκε στη Σμύρνη, έτερη πόλη με σημαντική κοινότητα Σεφαρδιτών, ο Σαμπετάι Σεβή. Ο πατέρας του ήταν Εβραίος έμπορος υφασμάτων της Θεσσαλονίκης που μετοίκησε στη Σμύρνη. Η εικογένεια εικάζεται πως δεν ήταν Σεφαρδίτες, αλλά Ρωμανιώτες (ελληνοεβραίοι) με ρίζες στην Πάτρα. Ο Σεβή, προσωπικότητα χαρισματική, αναδείχθηκε Ραββίνος σε ηλικία δεκαεννέα μόλις ετών, και άρχισε να μελετά την Καμπάλα. Ο Σεβή υπέφερε από επιληπτικές κρίσεις και μάλλον ήταν μανιοκαταθλιπτικός.
Ο Σαμπετάι ξύπνησε μία ωραία πρωΐα το 1648 και ανακοίνωσε σε ένα στενό κύκλο μαθητών πως ναι, αυτός ήταν ο Μεσσίας. Οι ραββινικές αρχές της Σμύρνης, που προφανώς είδαν την εξουσία τους να κλονίζεται, τον αφόρισαν και ο Σεβή κατέφυγε στη «Μητέρα του Ισραήλ», τη γενέτειρα του πατέρα του, Θεσσαλονίκη. Έγινε δεκτός μετά βαΐων και κλάδων από την εκεί Εβραϊκή κοινότητα, και συνέχισε τα μεσσιανικά του κυρήγματα. Οι Ραββίνοι, σοκαρισμένοι από την αντισυμβατική συμπεριφορά του, τον εξεδίωξαν και από τη Θεσσαλονίκη, και αφού περιπλανήθηκε τις εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδος κατέληξε στην Πόλη. Μετά από μια σύντομη στάση εκεί συνέχισε τις περιπλανήσεις του, και ξεσήκωσε με τα κηρύγματά του τον Εβραϊκό κόσμο στο πόδι. Σκανδάλισε παντρευόμενος μια πρώην πόρνη, αλλά το πλήθος των Εβραίων που τον ακολούθησε μεγάλωνε μέρα με την ημέρα. Από το Άμστερνταμ ως τη Βαγδάτη, από τη Λισαβώνα ως την Υεμένη Εβραίοι πωλούσαν τα υπάρχοντά τους και ετοιμάζονταν να μεταναστεύουν στη Γη του Ισραήλ, πιστεύοντας ότι το 1666 θα εμφανιζόταν ο Μεσσίας και ότι αυτός ήταν ο Σαμπετάι Σεβή. Στις Οθωμανικές πόλεις του εμπορίου με σημαντικές εβραϊκές κοινότητες, όπως η Θεσσαλονίκη, η Σμύρνη, η Κωνσταντινούπολη, η Προύσσα, το εβραϊκό εμπόριο νέκρωσε.
Θορυβημένες οι Οθωμανικές αρχές ζήτησαν από εκείνες της Σμύρνης να στείλουν το Σεβή στην Πόλη για να ανακριθεί για το χάος που προκαλούσε. Ο Σεβή, ύστερα από περιπλάνηση στις κρατικές φυλακές, εμφανίσθηκε ενώπιον του Σουλτάνου στην Αδριανούπολη. Τον είχαν κατηγορήσει πως ετοίμαζε στάση, και ονειρευόταν να αποχωρίσει την Παλαιστίνη από την Οθωμανική διοίκηση. Ο Σουλτάνος Μεχμέτ Δ του έδωσε την επιλογή είτε να ασπασθεί το Ισλάμ, είτε να προτιμήσει το θάνατο. Προς μεγάλη απογοήτευση χιλιάδων οπαδών του, ο Σεβή επέλεξε να γίνει Μουσουλμάνος, το 1666.
Οι περισσότεροι από τις χιλιάδες των οπαδών του τον αποκήρυξαν ως ψευδοπροφήτη. Πολλοί μάλιστα αυτοκτόνησαν απογοητευμένοι. Ωστόσο, περίπου 300 οικογένειες (1500-2000 άτομα) τον ακολούθησαν, ασπαζόμενα οικειοθελώς το Ισλάμ. Έγιναν γνωστοί ως «Ντονμέδες», δηλαδή «γυριστοί» (από το τουρκικό ρήμα dönmek, γυρίζω) γιατί το «γύρισαν» στο Ισλάμ. Οι ίδιοι ωστόσο αναφέρονται στους εαυτούς τους ως «Μααμίν», από την εβραϊκή λέξη «πιστοί».
Marranos
Η πράξη του Σεβή δεν ήταν εντελώς παράδοξη κατά τα δεδομένα της τότε πρόσφατης εβραϊκής ιστορίας. Χιλιάδες Εβραίοι της Ισπανίας και της Πορτογαλίας είχαν προτιμήσει να βαπτισθούν Χριστιανοί για να γλιτώσουν την άμεση εξορία. Έμειναν γνωστή ως Conversos (προσήλυτοι) στην Ισπανία, ως Cristâos Novos (Νεοχριστιανοί) στην Πορτογαλία και με το περιφρονητικό παρώνυμο Marranos («χοιρινά») και στις δύο χώρες, ονομασία την οποία αργότερα αποδέχθηκαν με υπερηφάνεια. Οι περισσότεροι Marranos βαπτίσθηκαν μόνο «για τα μάτια του κόσμου», ενώ συνέχισαν να τηρούν τα εβραϊκά έθιμα μυστικά. Πολλοί κατέφυγαν μόλις μπόρεσαν στο Μαρόκο και την Οθωμανική επικράτεια, όπου, ελεύθεροι από τις πιέσεις της Ιεράς Εξέτασης επέστρεψαν στην πατρογονική τους θρησκεία. Πολλοί άλλοι κάηκαν ζωντανοί στα autos da fé της Ιεράς Εξέτασης. Ωστόσο, οι Ντονμέδες ασπάσθηκαν το Ισλάμ οικειοθελώς, όχι λόγο πιέσεων, και σε αυτό διαφέρουν από τους Marranos. Οι Εβραίοι τους διέγραψαν ως αποστάτες.
Γύρω από τον εξισλαμισμό του Σεβή αναπτύχθηκε μία παράδοξη θελογία. Ο ίδιος ισχυρίσθηκε πως ο εξισλαμισμός του δεν είχε σχέση με τη σταύρωση του Ιησού. Επρόκειτο για μία «κάθοδο στο κακό», με απώτατο στόχο την καταστροφή του σκότους. Οι οπαδοί του μίλησαν για την «ιερότητα της αμαρτίας», και, όπως και ο Σεβή, τηρούσαν εξωερικά τους τύπους του Ισλάμ και κατ’ ιδίαν έθιμα Εβραϊκά. Δημιουργήθηκε έτσι στη Θεσσαλονίκη μία ολιγάριθμη αλλά περίεργη κοινότητα, κλειστή και μυστική, που διατήρησε ως την Ανταλλαγή τη συνείδηση της καταγωγής της και εν πολλοίς την ισπανοεβραϊκή γλώσσα (djudeo – espanyol). H κοινότητα χωρίσθηκε αργότερα σε τρεις διαφορετικές ομάδες – Γιακουμπή, Καρατάς και Καπαντζή – ως αποτέλεσμα παιγνίων εξουσίας. Οι τρεις ομάδες διατηρούσαν κάκιστες σχέσεις και δεν παντρεύονταν μεταξύ τους.
Εβραϊκός Μυστικισμός υπό την μπέρτα του Ισλάμ, εσωστρέφεια και «περίεργα έθιμα»
Η προσωπικότητα του Σαμπετάι Σεβή, ψευδο-Μεσσία για όλους τους υπολοίπους, βρίσκεται στη βάση των ιδιαζουσών δοξασιών των Ντονμέδων. Η κοινότητα, που είναι γνωστή στην Τουρκία και ως Sabetaycılar (Σαμπεταϊστές) ή Selâniklilar (Θεσσαλονικείς) ζούσε μία ζωή μετεωριζόμενη μεταξύ δύο κόσμων. Στην εξωτερική, κοινωνική τους ζωή, τηρούσαν απαρεγκλίτως όλα τα έθιμα του Ισλάμ. Πήγαιναν στο τζαμί για τις καθημερινές προσευχές, οι γυναίκες τους κάλυπταν την κώμη τους, τηρούσαν την πολυγαμία, τη νηστεία του Ραμαζανίου, πήγαιναν στη Μέκκα για να το Χατζ. Στον ιδιωτικό τους βίο, ωστόσο, ακολουθούσαν το εβραϊκό ημερολόγιο, απήγγειλαν εβραϊκές προσευχές, διάβαζαν την Τορά και τηρούσαν τις εορτές του εβραϊσμού. Η βασική αρχή της κοινότητας, όπως μου τη μετέφεραν μέλη της, ήταν «μοιάσε [με Μουσουλμάνο] αλλά μη γίνεις» (benzet ama benzeme).
Το βασικό χαρακτηριστικό της κοινότητας ήταν οι αποκρυφιστικές, καμπαλιστικές δοξασίες της και μία ολόκληρη κουλτούρα μυστικότητας. Για το λόγο αυτό, πολλοί αρέσκονται να παρομοιάζουν τους Ντονμέδες με τους Μασόνους. Ο Σαμπετάι διέταξε τους οπαδούς του να τηρούν από τα Μουσουλμανικά έθιμα «ό,τι βλέπει το μάτι» και να μην ξεχωρίζουν κατ’ όψιν από τους πιστούς του Ισλάμ. Κατ’ ιδίαν, όμως, οι Σαμπεταϊστές παρέκκλιναν από όλους τους κανόνες της νέας τους θρησκείας. Για παράδειγμα, φρόντιζαν πάντα να τερματίζουν τη νηστεία τους του Ραμαζανίου πέντε λεπτά πριν αναφωνήσει το τέλος της ο μουεζίνης, ακυρώνοντάς την.
Στο κοινωνικό επίπεδο, το βασικό χαρακτηριστικό των Ντονμέδων ήταν η ενδογαμία. Απαγορευόταν αυστηρότατα ο γάμος με μέλη εκτός της κοινότητας, και μάλιστα τα μέλη των τριών της κλάδων ούτε παντρεύονταν ούτε συνεταιρίζονταν μεταξύ τους. Οι Ντονμέδες ζούσαν τη μυστική ζωή τους υπό ασφυκτική πειθαρχία. Παρά τον αρτηριοσκληρωτικό αυτό συντηρητισμό, η κοινότητα των «κρυπτο-Εβραίων» ήταν ανοικτή στους νεωτερισμούς του 19ου αιώνα. Διακρίθηκε στο εμπόριο, πρωτοστάτησε στην ίδρυση σχολείων – των πρώτων μεταξύ των μη Χριστιανών της Αυτοκρατορίας – που παρείχαν σύγχρονη εκπαίδευση, αλλά και στο κίνημα του Οθωμανικού εκσυχρονισμού.
Η κοινότητα είχε, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες, ιδιάζουσες δοξασίες και «παράδοξα» έθιμα. Και οι τρεις κλάδοι της πίστευαν στη μετεμψύχωση. Εκείνο για το οποίο γίνεται ο περισσότερος λόγος είναι η φήμη πως κατά τη διάρκεια μιας εορτής, της «Εορτής του Αρνιού» (Kuzu Bayramı) διαπράττονταν από μία από τις τρεις ομάδες, τους Καρακάς, σεξουαλικά όργια. Σύμφωνα με τη μυθολογία, που έχουν θρέψει αμέτρητα κείμενα και η προφορική παράδοση, οι Σαμπεταϊστές δεν επιτρεπόταν να αγγίξουν αρνίσιο κρέας ως την πρώτη ημέρα μετά την εαρινή ισημερία (21 Μαρτίου). Τα ξημερώματα της 22ας Μαρτίου, της πρώτης μέρας του χρόνου, στηνόταν ένα μεγαλόπρεπο δείπνο μεταξύ των ενηλίκων, με αρνίσιο κρέας. Μετά το φαγητό και τη διασκέδαση, έσβηναν, λέει η φήμη, τα κεριά, και στο σκοτάδι τα ζευγάρια αντάλασσαν ερωτικούς συντρόφους. Τα παιδιά που γεννιούνταν από εκείνη την ένωση τα θεωρούσαν ιερά.
«Όλοι οι Ντονμέδες έχουμε ακούσει αυτές τις φήμες, αλλά κανείς μας δεν ξέρει αν αποτελούν αλήθεια η μυθοπλασία. Αναφέρονται πάντως σε ένα απότερο παρελθόν» εξηγεί η Ν.Σ. Η στάση των Εβραίων και των Μουσουλμάνων μυστικιστών έναντι του σεξ ήταν πολύ ανοικτή και κατέρριπτε κοινωνικά ταμπού. Το γεγονός αυτό κάνει τις ιστορίες σχετικά με το Kuzu Bayramı να μη μοιάζουν απλές τερατολογίες. Ωσόσο, επιβάλλεται να συνυπολογίσει κανείς πως Μουσουλμάνοι και Εβραίοι συνήθιζαν να εκτοξεύουν κατηγορίες περί σεξουαλικής ασυδοσίας προς τις «αιρετικές» ομάδες που ήθελαν να απαξιώσουν ενώπιον της κοινής γνώμης ή που τις έβλεπαν ανταγωνιστικά. Σε κάθε περίπτωση, οι φήμες αυτές έχουν, σε μία κοινωνία όπως η τουρκική που διατηρεί πολύ προβληματική σχέση με τη σεξουαλικότητα, επισκιάσει κάθε άλλη πτυχή της έρευνας για τις παραδόσεις και το πολιτιστικό corpus της κοινότητας. Αποτελούν δε άλλη μία αιτία που τροφοδοτεί την απέχθεια των θρησκόλητπων και της δεξιάς προς τους Σαμπεταϊστές.
Γενί Τζαμί
Τα τελευταία χρόνια της Αυτοκρατορίας οι Ντονμέδες βγήκαν κάπως από το παραδοσιακό σκοτάδι, στο οποίο ζούσαν μια λάθρα ζωή, για να καταλάβουν ηγετικές θέσεις στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Θεσσαλονίκης. Οι επαύλεις των επιφανών μελών του κλάδου των Καπαντζή, οι γνωστές στους Θεσσαλονικείς βίλλες Αχμέτ και Μεχμέτ Καπαντζή, και το στολισμένο με αστέρια του Δαυίδ Γενί Τζαμί που κτίσθηκε για να εξυπηρετεία αποκελιστικά τους Ντονμέδες, αποτελούν την αρχιτεκτονική της μνήμη. Τα ιερά και τα νεκροταφεία της δε σώζονται.
Πρωτοστάτες στο Κίνημα των Νεοτούρκων: το μίσος των Ισλαμιστών
Κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι αρχές ουδέποτε ασχολήθηκαν με την ειλικρίνεια του ισλαμικού προσωπείου των Ντονμέ. Ο βασικός λόγος ήταν ότι οι περισσότεροι «Τούρκοι» ήταν προσήλυτοι Χριστιανοί οι ίδιοι, Έλληνες, Σλάβοι και Αρμένιοι, που μαζί με το Ισλάμ είχαν υιοθετήσει και την τουρκική γλώσσα. Ήταν απολύτως αδιάφορη για τους Οθωμανούς η εβραϊκή τους καταγωγή. Η είσοδός τους στη «σφαίρα του Ισλάμ» αρκούσε για να τους δώσει όλα τα προνόμια του Μουσουλμάνου, σε ένα κράτος όπου αυτή ήταν η επίσημη θρησκεία. Ούτε και ενδιέφερε εάν οι Ντονμέδες τηρούσαν «περίεργα έθιμα» κατ’ ιδίαν, η απέφευγαν τις επιμιξίες με άλλες ομάδες. Στο τουρκικό Ισλάμ έβριθαν τα τάγματα με περίεργες, συγκρητικές δοξασίες.
Βίλλα Αλλατίνι
Οι Ντονμέδες ήρθαν στο προσκήνιο και κατέστησαν αντικείμενο μίσους και καχυποψίας από τον ισλαμικό χώρο τα χρόνια της πολιτικής μεταρρύθμισης που κατέληξε στην καθαίρεση του Αμπντούλ Χαμίτ, τον εγκλεισμό του στη Βίλλα Αλλατίνι (της γνωστής οικογενείας Σεφαρδιτών) της Θεσσαλονίκης και την ανακήρυξη του Οθωμανικού Συντάγματος, το 1908. Χάρη στις διεθνείς εμπορικές τους διασυνδέσεις, τα συχνά ταξίδια τους στο εξωτερικό για εμπορικούς λόγους, την πολυγλωσσία και την καλή μόρφωσή τους, οι Ντονμέδες – μαζί με την κοινότητα των Σεφαρδιτών – έφεραν στη Θεσσαλονίκη όλες τις νέες ιδέες του διαφωτισμού από την Ευρώπη, και όλα τα πολιτικά ρεύματα της περιόδου. Αν ο ιδρυτής του Κομμουνιστικού Κινήματος στην Ελλάδα ήταν ο Σεφαρδίτης Αβραάμ Μπεναρόγια, πολύ νωρίτερα οι Ντονμέδες ήταν που προετοίμασαν την Επανάσταση του 1908. Οι ιδέες του Διαφωτισμού είχαν από τα τέλη του 18ου αιώνα μεταλαμπαδευθεί στους Έλληνες και τα άλλα χριστιανικά έθνη της Αυτοκρατορίας, και ενέπνευσαν τα κινήματα ανεξαρτησίας τους. Καθώς όμως οι Ντονμέδες ανήκαν τυπικά στη Μουσουλμανική κοινότητα, οι νέες ιδέες που έφεραν από την Ευρώπη χρησιμποιήθηκαν για τον πολιτικό εκσυχρονισμό του Σουλτανικού κράτους. Χάρη στους Ντονμέδες, η Θεσσαλονίκη έγινε το επίκεντρο της Οθωμανικής πολιτικής σκέψης και του κινήματος για συνταγματική διακυβέρνηση και εκσυγχρονισμό.
Πολλοί από τους ηγέτες του Κομιτάτου Ένωση και Πρόοδος (İttihad ve Terakkî Cemiyeti) ήταν Ντονμέδες. Είναι αδύνατο να προσδιορίσουμε ποιοι και πόσοι ακριβώς. Ακανθώδες ερώτημα για πολλούς Τούρκους, ερώτημα όχι ανοικτό στη δημόσια συζήτηση, είναι το αν ο ίδιος ο Μουσταφά Κεμάλ, ο ιδρυτής της κοσμικής Τουρκικής Δημοκρατίας, ήταν Ντονμέ. Η τουρκική συνείδηση έχει ταυτίσει όλες τις φωνές εκσυγχρονισμού, που ξεπήδησαν από την Οθωμανική Θεσσαλονίκη, με τους Σαμπαταϊστές. Στο λόγο του Nutuk, ο Κεμάλ αναφέρει πως υπήρξε σπίτι του υπήρξε έντονη διαφωνία σχετικά με την εκπαίδευση που θα του δινόταν. Η μητέρα του επιθυμούσε να σταλεί στο ιεροδιδασκαλείο, ενώ ο πατέρας του, κρατικός υπάλληλος, επιθυμούσε να λάβει σύγχρονη εκπαίδευση στο πρότυπο σχολείο που είχε ιδρύσει ο Ντονμέ Σεμσί Εφέντης. Ο Μουσταφά Κεμάλ κατέληξε στο τελευταίο. Αυτό δεν αποτελεί επ ουδενί απόδειξη πως ο πατέρας του εθνάρχη ήταν Ντονμέ. Πιθανότερη φέρεται η Αλβανική καταγωγή. Ωστόσο, οι Ισλαμιστές στην Τουρκία, που επιθυμούν να στηλιτεύσουν το όλο κίνημα του κεμαλικού εκσυγχρονισμού, προσάπτουν στον Κεμάλ πως ήταν «κρυπτο-Εβραίος».
Μουσταφά Κεμάλ, ιδρυτής της κοσμικής Τουρκικής Δημοκρατίας
Οι ισλαμιστές και ισλαμο-εθνικιστές δε συγχωρούν στους Ντονμέδες τη σημαντική τους συμμετοχή στο Κίνημα των Νοετούρκων. Θεωρούν ότι η το Κομιτάτο Ένωση και Πρόοδος διέπραξε μεγάλο ατόπημα με το να καθαιρέσει το Σουλτάνο – Χαλίφη και να εγκαθιδρύσει συνταγματική διακυβέρνηση. Αργότερα, ο «κρυπτο-Εβραίος» Μουσταφά Κεμάλ κατήργησε το Σουλτανάτο και το Χαλιφάτο ολωσδιόλου, αντικαθιστώντας τα με μία «άθεη Δημοκρατία», αντι-ισλαμική και «όργανο σιωνιστικών σχεδίων». Το ισλαμιστικό κίνημα, αν και όχι δημοσίως και υψηλοφώνως, καταδικάζει το κοσμικό κράτος ως προϊόν των κρυπτο-Εβραίων, και την κατάργηση της Σαρίας (ισλαμικού νόμου) ως άλλο ένα σχέδιο του «διεθνούς εβραϊσμού». Για τους ισλαμιστές, οι Ντονμέδες εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να ελέγχουν τη χώρα, και αυτοί είναι υπεύθυνοι για τη στενή συμπόρευσή της (μέχρι πρόσφατα) με το Ισραήλ. Φθάνουν στο σημείο να ισχυρίζονται ότι η Τουρκική Δημοκρατία αποτέλεσε «το πρώτο κράτος που δημιούργησαν οι Εβραίοι για τον εαυτό τους!»
«Ξένοι», υποκριτές και συνομώτες
Οι Ισλαμιστές καταλογίζουν λοιπόν στους Ντονμέδες τις πολιτικές αλλαγές που άρχισαν το 1908 και κατέληξαν το 1923 στην ίδρυση της «άθεης» Τουρκικής Δημοκρατίας. Η ακροδεξιά πάλι, που προωθεί και το σουνιτικό Ισλάμ αλλά και μία έννοια του τουρκισμού με φυλετικές βάσεις, θεωρεί τους Ντονμέδες «φυλετικά, θρησκευτικά, πολιτιστικά και ηθικά μη Τούρκους». Τους καταλογίζεται πως «εμφανίζονται» ως Τούρκοι και παρουσιάζονται ως Μουσουλμάνοι, με μόνο στόχο να προωθήσουν τις πολιτικές και θρησκευτικές τους επιδιώξεις για κηδεμονία.
Ο φασιστικών αντιλήψεων εθνικιστής Ριζά Νουρ, που αποτέλεσε μέρος της τουρκικής αντιπροσωπείας στη Συνθήκη της Λωζάννης, περιέγραψε στα απομνημονεύματά του τα συναισθήματά του για τους Ντονμέ. «Η καταστροφή είναι ότι εμφανίζονται σαν Τούρκοι. Είναι χειρότεροι από τους Έλληνες και τους Αρμενίους, γιατί είναι κρυφοί. Αυτό το ξένο στοιχείο, αυτό το παράσιτο, κρύβεται μέσα στο αίμα μας. Βάφουν τα πρόσωπά τους και τα μάτια τους με το αίμα μας για να μας μοιάσουν». Οι απόψεις αυτές αποτυπώνουν επακριβώς τις απόψεις των εθνικιστών και των θρήσκων μέχρι σήμερα. Για τους εθνικιστές, πρόσθετος λόγος μίσους είναι το γεγονός ότι πολλοί Σαμπεταϊστές δημοσιογράφοι και πολιτικοί υιοθέτησαν σοσιαλιστικές αντιλήψεις. Οι ακροδεξιοί τονίζουν πως ο Μαρξ ήταν εβραϊκής καταγωγής, και προπαγανδίζουν πως ο κομμουνισμός και ο σοσιαλισμός, αλλά και κάθε άλλη ιδέα «που εχθρεύεται το Ισλάμ», είναι αποκύημα των Εβραίων – φανερών ή κρυφών.
Από τα πρώτα χρόνια της Τουρκικής Δημοκρατίας, στη δημιουργία της οποίας τόσο βοήθησαν, οι Ντονμέδες βρίσκονται σε συνεχή διωγμό. Από τη Θεσσαλονίκη και τις πόλεις της Μακεδονίας όπου ζούσαν μετοίκησαν κυρίως στην Πόλη και τη Σμύρνη, αλλά και σε πλήθος άλλες τουρκικές πόλεις. Ο Ατατούρκ επέμεινε να εγκατασταθούν σε πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη και η Προύσσα, για να τονωθεί το εκεί εμπόριο. Ο Ινονού, πάλι, που διαπνεόταν από έναν εθνικισμό φασιστικών αποχρώσεων, είχε επιχειρήσει να τους διασπείρει σε όλη την επικράτεια, ώστε να αφομοιωθούν στη μουσουλμανική πλειοψηφία. «Ο ξεριζωμός έκανε τους Μα’αμίν να χάσουν την κοινοτική τους οργάνωση, τη συνοχή και τον ιστό τους. Εξανάγκασε πολλούς να εξοιμοιωθούν στο τουρκικό – μουσουλμανικό περιβάλλον» μου εξηγεί ο Μ.Σ, μέλος της κοινότητας, που διατηρεί σημαντική θέση εντός της ιεραρχίας του κλάδου των Καρακάς.
Σμύρνη
Μετά την εγκατάστασή τους στην Τουρκία, οι Σαμπεταϊστές διακρίθηκαν στη δημοσιογραφία, την πολιτική και το εμπόριο. Από τους κόλπους της κοινότητας ξεπήδησαν από πολύ νωρίς διανοούμενοι του εθνικιστικού χώρου, όπως η Χαλιντέ Εντίπ Αντιβάρ, δημοσιογράφοι, όπως ο Αχμέτ Εμίν Γιαλμάν, η Σαμπίχα Σερτέλ και ο Σεντάτ Σιμαβί, και δυναστείες επιχειρηματιών, όπως οι οικογένειες Ετζατζήμπασι και Ακκιόκ. Η επιτυχία των Ντονμέδων, που εν πολλοίς οφείλεται στην καλή μόρφωση και τις εμπειρίες τους από τη Θεσσαλονίκη, προκάλεσε το φθόνο του τουρκικού κοινού. Μετά τη γενοκτονία των Αρμενίων και την έξοδο των Ελλήνων, οι μουσουλμάνοι ήλπιζαν πως θα αναλάμβαναν πια τα ηνία του εμπορίου. Είδαν όμως στην εμπροσθοφυλακή της οικονομικής ζωής μια ομάδα που ο εθνικισμός της νέας Δημοκρατίας – που παρά τη διακηρυγμένη εκκοσμίκευσή της έθετε το σουνιτικό Ισλάμ, μαζί με την τουρκική γλώσσα, ως βάση για την αποδοχή – και φυλετικά και θρησκευτικά «ξένους».
Ντονμέδες και Εβραίοι δεν είχαν ποτέ καλές σχέσεις. «Οι Μααμίν αποτελούμε ξεχωριστή θρησκευτική ομάδα, χωρισμένη στα τρία παρακλάδια της. Δεν είμαστε Εβραίοι, ούτε κρυπτο-Εβραίοι, και δε θέλουμε να θεωρούμαστε τέτοιοι» εξηγεί ο Μ.Σ. «Οι Σαμπεταϊστές θα μπορούσαν να επιστρέψουν στον εβραϊσμό αν ήθελαν, μετά την κατάργηση της Σαρία. Μόνο ένας όμως το έκανε, από την ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Και να θέλαμε όμως να γυρίσουμε στον Εβραϊσμό, δε θα μας δέχονταν οι Ραββίνοι».
Τόσο οι Εβραίοι όσο και οι Σαμπεταϊστές αφοσιώθηκαν με πάθος στην εξυπηρέτηση του τουρκικού εθνικιστικού ιδεώδους, σε μία προσπάθεια να γίνουν αποδεκτοί. Η συνταγή, ωστόσο, δεν πέτυχε. Η τραγικότερη απόδειξη της αποτυχίας ήταν ο Φόρος Περιουσίας, που επιβλήθηκε το 1942. Ο υπολογισμός υπέρογκων ποσών δεν έπληξε μόνο τους Έλληνες, Αρμενίους και Εβραίους, αλλά και τους Ντονμέδες. Από το γεγονός ότι το κράτος γνώριζε τα μέλη της αίρεσης πολλοί συνάγουν το συμπέρασμα πως οι μυστικές υπηρεσίες τηρούσαν λίστες με τα ονόματα των μελών της αίρεσης. «Αν και η κοινωνία δεν γνωρίζει τους περισσότερους από εμάς, οι υπηρεσίες ασφαλείας μας έχουν καταγεγραμμένους, όπως και τους Αλεβίτες, τη φιλελεύθερη αυτή Ισλαμική αίρεση. Ξέρουν ποιοι είμαστε» λέει ο Μ.Σ.
Η κοινότητα επεβίωσε του Φόρου Περιουσίας, και πολλά μέλη της διακρίθηκαν σε κάθε τομέα της δημόσιας ζωής. Πολιτικές μορφές όπως η Ραχσάν Έτζεβιτ, ο Ισμαήλ Τζεμ [Ιπεκτσί], ο Κεμάλ Ντερβίς, ηθοποιοί, τραγουδιστές, συγγραφείς, στρατιωτικοί, διπλωμάτες, επιχειρηματίες όπως οι Cem Boyner και Dinç Bilgin προέρχονται από την κοινότητα αυτή των «Θεσσαλονικέων». Κάποιοι υπολογίζουν τα μέλη της σε 25 – 50 000 άτομα, αλλά οι διαφωνίες είναι πολύ έντονες σήμερα σχετικά με το εάν υφίσταται όντως κοινότητα και κοινοτική και θρησκευτική ζωή. Και ο ισχυρισμός ότι δήθεν ελέγχουν τη χώρα μοιάζει κωμικός, καθώς υπήρξαν πολλοί περισσότεροι οι Αλεβίτες και οι ελευθεροτέκτονες (όπως ο Ντεμιρέλ) που ανέλαβαν τα ηνία του κράτους.
«Τα πάντα ανήκουν στο παρελθόν, θρησκεία μας είναι η εκκοσμίκευση»
«Κρατούμε την καταγωγή μας κρυφή, επειδή η χώρα ολόκληρη έχει επιδοθεί σε ένα κυνήγι μαγισσών. Οι ισλαμιστές ειδικότερα μας αποδίδουν όλα τα στοιχεία και όλες τις ευθύνες που παραδοσιακά αποδίδονται στους Εβραίους από τους αντισημίτες. Φοβόμαστε» μου λέει ο νεαρός που έχει ρίζες Ντονμέ και συστήνεται με το ψευδώνυμο Barry Kapanci. Έχει τις ρίζες του στη γνωστή οικογένεια των Μααμίν, που μας άφησε τις δύο βίλλες στη Θεσσαλονίκη. «Μόνο το 10% των ονομάτων μας είναι κτυπητά. Εμείς είμαστε οι άτυχοι. Όσο για τους άλλους, δεν μπορείς να φανταστείς το μυστικό τους» λέει. «Και δε ζούσαν όλοι οι Μααμίν στη Θεσσαλονίκη. Πολλοί διέμεναν σε άλλες πόλεις της Μακεδονίας, στη Ρόδο, στη Βουλγαρία.
Η γιαγιά του πατέρα του Barry γεννήθηκε το 1910 στη βίλλα Αχμέτ Καπαντζή στη Θεσσαλονίκη. Η μητέρα του, που πέθανε νέα, όταν ο Barry ήταν έφηβος, ήταν Αμερικανίδα. Ο νεαρός εξηγεί πως από τα πρώτα χρόνια της Δημοκρατίας έλαβε τέλος, σε μεγάλο βαθμό, η παλαιότερη απαγόρευση των γάμων εκτός κοινότητας. «Ήμουν εννέα χρονών όταν ο πατέρας μου μού είπε το μυστικό. Τότε ζούσαμε στις ΗΠΑ» λέει ο Barry, που είναι μοναχοπαίδι. «Με κάθισε μπροστά του στον καναπέ και μου είπε πως οι πρόγονοί του ήταν όλοι Εβραίοι, που αναγκάσθηκαν να αλλάξουν θρησκεία το 17ο αιώνα. Ανέφερε και το όνομα του Μεσσία. Δε χρησιμοποίησε τη λέξη Μεσσίας, αλλά Προφήτης. Όλοι όσοι τον πίστεψαν, μου είπε, αναγκάσθηκαν να γίνουν Μουσουλμάνοι και να πάρουν Τουρκικά ονόματα για να ζήσουν. Αλλά έμεναν κρυφά Εβραίοι. Ταυτόχρονα με εξόρκισε να το κρατήσω μυστικό, να μην το πω σε κανένα».
Είναι όμως άπειρες οι οικογένειες που απέκρυψαν την καταγωγή αυτή από τα παιδιά τους. «Δυστυχώς μας μισούν όλοι, θρήσκοι, φασίστες, αριστεροί, για διαφορετικούς ο καθένας λόγους. Το να βγεις και να δηλώσεις την ταυτότητά σου δε θα σου έφερνε τίποτε καλό. Κάθε μήνα σχεδόν βγαίνει ένα νέο βιβλίο με δυσφημιστικό για μας περιεχόμενο. Εκθέτουν τα ονόματά μας. Μας εμπλέκουν σε κάθε είδος συνομωσίες». Ήδη από την εγκατάστασή τους στην Τουρκία, πολλοί γονείς θέλησαν να θάψουν την καταγωγή αυτή και όλες τις παραδόσεις και τα έθιμα της Σαμπεταϊκής θρησκείας, ώστε τα παιδιά τους να ενσωματωθούν στον εθνικό κορμό.
Ο G.O από τη Σμύρνη επιβεβαιώνει τα όσα λέει ο Barry Kapancı. «Ανακάλυψα μόνος μου στα δεκαπέντε μου ότι είχαμε αυτή την καταγωγή. Διασταύρωσα τις ιστορίες της γιαγιάς μου με ονόματα συγγενών μας, που όσοι μας κυνηγούν τους κατονομάζουν ως Σαμπεταϊστές. Και έτσι κατάλαβα» εξηγεί ο G.O. «Ο πατέρας μου είναι verde, μόνο η μητέρα μου είναι Μααμίν» εξηγεί, χρισιμοποιώντας για τον πατέρα του την ισπανική λέξη για το χρώμα πράσινο. Οι «Θεσσαλονικείς» τη χρησιμοποιούν για να δηλώσουν τους Τούρκους, καθώς το πράσινο είναι το χρώμα του Ισλάμ.
«Δεν κατάγονται όλοι οι Μααμίν από τη Θεσσαλονίκη. Ούτε ήταν όλοι μεγαλοαστοί. Η δική μου οικογένεια δεν έχει σχέση με εκείνη του Barry. Ήταν χωριάτες, και κατάγονταν από ένα χωριό κοντά στην Καβάλα. Το όνομα της γιαγιάς μου συγκαταλέγεται στον κλάδο των Καρακάς, όπως με πληροφόρησαν» λέει. «Μισώ τη γιαγιά μου. Πώς μπορεί να μας το έκρυψε; Αυτή δεν είναι μόνο δική της προσωπική ιστορία, αλλά ιστορία όλων μας. Είναι μια γριά εγωίστρια». Παραπονιέται πως είναι πάρα πολύ δύσκολο να ερευνήσεις την κοινότητα και να μάθεις για το πολιτιστικό της απόθεμα από παραδόσεις, ακόμη και αν έχεις καταγωγή Ντονμέ. «Όλοι είναι τρομοκρατημένοι, καθώς όσοι συνήθως ενδιαφέρονται για το παρελθόν μας είναι είτε για να μας στιγματίσουν, είτε από κάποιο νοσηρό ενδιαφέρον για τα όργια της Γιορτής του Αρνού. Το να πλησιάζεις και να ρωτάς τους Ντονμέ είναι σα να χώνεις ένα ραβδί μέσα σε μία τεράστια σφηγκοφωλιά. Πανικοβάλλονται, σε εχθρεύονται, σε απειλούν».
Ο G.O. έπαθε αρχικά σοκ όταν έμαθε τα της καταγωγής του, ενώ η μητέρα του έπαθε ακόμη μεγαλύτερο σοκ. Τον ικέτευσε να μην αποκαλύψει τίποτε στον κοινωνικό τους περίγυρο. Η γιαγιά του ακόμη αρνείται όσα της λέει, υπεκφεύγει και δεν επιβεβαιώνει τίποτε. «Αρνείται να απαντήσει σε ερωτήσεις, κάνει πως δεν καταλαβαίνει τι τη ρωτώ». Εκείνος λέει πως δεν τον απασχολεί. Δε φοβάται τους θρήσκους και τους φασίστες, ενώ θέλει να ζήσει μόνιμα στην Ιταλία.
Οι δύο νέοι αντιπροσωπεύουν δύο εντελώς διαφορετικές στάσεις έναντι στην ιδιαίτερη αυτή τους καταγωγή. Ο G.O ετοιμάζεται να αλλάξει θρησκεία, προσχωρώντας στον Εβραϊσμό. Έχει μάλιστα χτυπήσει στο μπράτσο ένα μεγάλο τατουάζ με τα εβραϊκά γράμματα עמת . Σχηματίζουν τη λέξη «emet», αλήθεια, στην εβραϊκή. Πρόκειται για καμπαλιστικό σύμβολο. «Αισθανόμουν μία έλξη για τον εβραϊσμό και πριν ακόμη μάθω για την καταγωγή μου. Τώρα στη Ρώμη ετοιμάζομαι να περάσω κατήχηση και μαθαίνω εβραϊκά. Στην ίδια την Τουρκία δε μου επιτρέπουν να αλλάξω. Η Αρχιραββινεία εδώ μεριμνά ιδιαίτερα να μη σχετίζεται με τους Μααμίν, για να μη τη συνδέει η κοινή γνώμη με όσες θεωρίες συνομωσίας μας καταλογίζουν.» Σε ολόκληρη την τουρκική ιστορία μόνο μία φορά επετράπη σε Μουσουλμάνο (Ντονμέ) να αλλαξοπιστήσει και να ασπασθεί τον Εβραϊσμό από τις εδώ ραββινικές αρχές. Πρόκειται για το συγγραφέα και ερευνητή Ιλγκάζ Ζορλού. «Αλλά ήδη πήγα στην αστυνομία και ζήτησα να αντικατασταθεί η λέξη Ισλάμ στην ταυτότητά μου με Εβραίος. Σήμερα μπορείς πια να δηλώσεις ό,τι θρησκεία επιθυμείς, και δε σε ρωτούν. Έκανα μία αίτηση και μου άλλαξαν αμέσως την καταχώρηση. Δεν αισθάνομαι Τούρκος και δεν επιθυμώ να με συγχέουν με αυτό το γκρουπ. Οι συγγενείς μου, πάλι, δεν αισθάνονται καθόλου Εβραίοι. Αισθάνονται Τούρκοι 100%, αλλά Τούρκοι χωρίς θρησκεία».
Ο Barry πάλι τονίζει πως δεν αισθάνεται καθόλου μειονότητα. «Δεν είμαι μειονότητα εθνικά, ίσως μόνο πολιτικά, καθώς για μένα και την οικογένειά μου οι αρχές του κοσμικού κράτους και ο απόλυτος περιορισμός της θρησκείας στην ιδιωτική ζωή έχουν μέγιστη σημασία» λέει. «Εβραίοι ήταν οι απώτεροι πρόγονοί μας. Εμείς δεν είμαστε Εβραίοι. Δεν είμαστε ούτε Μουσουλμάνοι. Είμαστε ίσως η πρώτη ομάδα παγκοσμίως που αποδέχθηκε ως θρησκεία της την ίδια την εκκοσμίκευση.» Για τον απόγονο των Kapancı, η περίπτωση του G.O. είναι μοναδική, κάτι που παραδέχεται και ο ίδιος ο φίλος του. «Από το 1880 και μετά, οι νέοι των Μααμίν εγκατέλειψαν σε μεγάλο βαθμό τη θρησκεία. Μόνο κάποιες ομάδες των Καρακάς, όπως ο Μ.Σ, τηρούν ακόμη κάποια έθιμα, γνωρίζουν κάποιες προσευχές. Οι περισσότερες οικογένειες θέλησαν να κάνουν τα παιδιά τους άθρησκους, μορφωμένους Τούρκους αστούς. Ακόμη και μετά την εγκατάλειψη των δοξασιών μας, οι οικογένειες διατήρησαν κάποια έθιμα, κάποιες φράσεις της djudeo – espanyol, ενώ έφτιαχναν σεφαρδίτικα φαγητά. Και αυτά όμως έχουν όλα χαθεί. Ακόμη και η απαγόρευση του γάμου εκτός της συγκεκριμένης ομάδας Μααμίν εξέλιπε πριν δύο γενιές. Η κοινότητα δεν υπάρχει πλέον ως κοινότητα. Επιβιώνουν μόνο κάποιες μνήμες, κάποια συνείδηση καταγωγής, ανάμεσα σε νέους που βλέπουν με νοσταλγία και ρομαντισμό την ιδιαιτερότητα αυτή της οικογενειακής τους ιστορίας».
Ο Barry προβλέπει πως σε σαράντα χρόνια το πολύ δε θα υπάρχει στην Τουρκία ούτε ένας Σαμπεταϊστής που να γνωρίζει τα έθιμα, τις προσευχές, τις δοξασίες της ομάδας. «Κανείς νέος εξάλλου δεν ενδιαφέρεται για την παλιά θρησκεία. Αυτό που μας ενώνει είναι η αντίθεσή μας στους Ισλαμιστές». Και τελικά; Ήταν ο Κεμάλ Ντονμέ; «Δεν το ξέρω. Δεν υπάρχει κανένα τέτοιο στοιχείο. Αλλά και να ήξερα κάτι σχετικά, δε θα το έλεγα. Θα επιβεβαίωνε όλες τις θεωρίες των ισλαμιστών, για έναν κρυπτο-Εβραίο που διέλυσε το Χαλιφάτο και ίδρυσε ένα κοσμικό κράτος. Αυτό το κοσμικό κράτος δεν είναι για Εβραίους. Είναι για τους Τούρκους, για όλους μας.»
Source : newstime
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)